https://yiddishin10lessons.blogspot.com/

Friday, July 6, 2018

A Taste of Yiddish 8.42

Connect To Your Past Present and Future!!!
85% of the Jews That Perished In The Holocaust Spoke Yiddish!! You Can Extend Their Legacy By Learning Yiddish!! 
What A Great Way To Communicate!! 




this week's proverb
מער דאַרף מען װיסן װאָס נישט צו רעדן װי װאָס יאָ צו רעדן

transliterated
men darf visn vos nit tsu redn vi vos yo tsu redn

in English
it is more important to know what not to say than what to say

in Hebrew
יותר חשוב לדעת מה לא לדבר מאשר כן לדבר


װען מ'האָט װאָס צו זאָגן
ר' װאָלף סטריקובר האָט געזאָגט, “דער װאָס איז שטיל װען ער האָט נישט װאָס צו זאָגן
הײסט נישט אַז ער היט דאָס מויל. ער זאָגט נאָר עדות אויף זיך אַז ער איז נישט קײַן שוטה. אײנער װאָס גיט זיך אַכטונג איז אײנער װאָס שװײַגט װען ער האָט װאָס צו זאָגן....”

ven m'hot vos tsu zogn
Reb Volf Strikover hot gezogt, “der vos iz shtil ven er hot nit vos tsu zogn, heyst nit az er hit dos moyl. er zogt nor eydes af zikh az er iz nit kayn shoy'te. eyner vos git akhtung, iz eyner vos shvaygt ven er hot vos tsu zogn...”

when you have what to say
R' Wolf of Strikov said, “When one is quiet when he has nothing to say, that doesn't mean that he is guarding his mouth. He is testifying to the fact that he is not a fool. He, that watches what he says, is one that keeps quiet when he does have what to say....”

כשיש מה לומר
ר' װלף סטריקובר אמר, ''הוא, ששקט שאין לו מה לומר, לא נקרא שהוא שומר את פיו. הוא רק מעיד על עצמו שהוא לא טיפש. זה ששומר את פיו, הוא זה ששותק כשיש לו מה לומר...''


שװײַגן
ר' מענדעלע װאָרקער האָט געזאָגט, ''אַ פערד איז אַ גרויסע שתקן, ער רעדט נישט אַרויס קײַן אײן איבּעריק װאָרט פון מויל. פונדעסטװעגן איז ער פאָרט אַ פערד.
אַן אמתער שתקן איז אײנער װאָס שװײַגט בּשעת'ן רעדן....''

shvaygn
R' Mendele Vorker hot gezogt, “a ferd iz a groyser shaskn, er redt nit aroys kayn eyn iberik vort fun moyl. fundestvegn, iz er fort a ferd. an emeser shaskn iz eyner vos shvaygt b'shasn redn....”

silence
R' Mendele of Vorke said, “A horse is a taciturn, he doesn't utter a spare word out of his mouth. Nevertheless, he is not more than a horse. One that really watches his words is someone that is quiet while talking.....

שתיקה
ר' מנדל'ה מוורקה אמר, ''סוס הוא שתקן גדול, הוא לא מוציא מילה מיותרת מהפה. בכל זאת הוא רק סוס. שתקן אמיתי הוא זה ששותק בשעת הדיבור...''


רײן מאַכן
ר' יצחק זעליג פון סאָקאָלאָװ האָט געזאָגט, ''אין די לעצטע דורות האָבּן זיך מענטשן געלערענט צו פּוצן די צײן און עס רײן מאַכן פון שמוץ װאָס כאַפּן זיך אַרײַן אָבּער מ'טראַכט אפילו נישט פון רײן מאַכן די צונג...''

reyn makhn
R' Yitskhok Zelig fun Sokolov hot gezogt, “in di letste doyres, hobn zikh mentshn gelerent tsu putsn di tseyn un es reyn makhn fun shmuts vos khapn zikh arayn ober m'trakht afi'le nit fun reyn makhn di tsung...”

to clean
Reb Yitzchok Zelig of Sokolov said, “In the recent generations, people have learned to brush their teeth and to clean them of any dirt that might insert themselves, but they don't think for a moment to clean their tongues...”

לנקות
ר' יצחק זליג מסוקולוב אמר, ''בדורות האחרונים אנשים למדו לצחצח שיניים ולנקות אותם מלכלוך שעלול להיתפס, אבל לא חושבים בכלל לנקות את הלשון...''


די אברים פון מענטש
רבי דב בּער פון מעזריטש האָט אַזוי געזאָגט: ''דער מענטש איז בּאַשאַפן געװאָרן מיט צװײ אויערן פאַר אײן געבּרויך..צו הערן, צװײ אויגן..צו זען אָבּער דאָס אײנע מויל האָט צװײ פונקציעס, אי צו עסן און אי צו רעדן. װי קומט עס אַז אײן גליד זאָל האָבּן צװײ אַנדערע צװעקן? איז פון דאַנען געדרינגען אַז בּלויז רעדן אָן אַן אַקציע, אָן טון מעשים איז נישט װערט אפילו אײן אבר....''

di eyverim fun mentsh
Reb Dov Ber fun Mezritsh hot azoy gezogt: “der mentsh iz bashfn gevorn mit tsvey oyern far eyn gebroykh...tsu hern, tsvey oygn..tsu zen, ober dos eyne moyl hot tsvey funktsi'es, ii tsu esn un ii tsu redn. vi kumt es az eyn glid zol hobn tsvey ande're tsvekn? iz fun danen gedringen az bloyz redn, on an aktsi'e, on ton maysim, iz nit vert afi'le eyn eyver....”

peoples limbs
Rabbi Dov Ber of Mezritch said the following: “Man was created with 2 ears for one reason, to hear; two eyes, to see. However, only one mouth was created, yet it has two functions, to eat and to speak. From that we can learn that just to speak without any action is not even worth one limb....”

האברים של האדם
המגיד ממזריטש אמר כך: ''האדם נוצר עם שתי אוזניים לתפקיד אחד..לשמוע, שתי עיניים..לראות, אבל רק פה אחד לשתי תפקידים, גם לאכול וגם לדבר. איך זה שלאבר אחד יש שתי פונקציות? מזה לומדים שרק לדבר בלי שום פעולה, בלי לעשות מעשה, לא שוה אפילו אבר אחד...''


שװײַגן און רעדן
(ילקוט שמעוני י''ב א) און מרים מיט אהרן האָבּן בּאַרעדט משה'ן. דאָס איז װאָס דער פּסוק זאָגט אונדז (משלי י' פסוק י''ט) בּײַ פיל װערטער קען נישט אויסגעמיטן װערן זינד און דער װאָס קאַרגט זײַנע ליפּן איז אַ קלוגער. װער עס פאַרמײַדט זײַנע ליפּן פון רעדן אויף זײַן פרײַנד איז קלוג. רב שמען בּן גמליאל האָט געזאָגט איך בּין אויפגעװאָקסן דאָס גאַנצע לעבּן צװישן חכמים און האָבּ נישט געטראָפן פאַרן גוף קײַן בּעסערס װי דאָס שװײַגן. אונדזערע חכמים האָבּן געזאָגט, צװײ אַדװאָקאַטן זענען געשטאַנען פאַר אדרײנוס דער קײסר און האָבּן געפירט אַ וכּוח אײנער האָט געזאָגט אַז רעדן איז בּעסער
און דער אַנדערער האָט געזאָגט אַז שװײַגן איז בּעסער.
,,װי װאָלט די װעלט אויסגעזען אָן רײד?'' האָט דער ערשטער געטענה'ט ''װי אַזוי װאָלט מען געלויבּט אַ כּלה? און װי אַזוי װאָלט מען געהאַנדעלט אויף דער װעלט? און װי װאָלט אַ שיפס קאַפּיטאן קאָמאַנדירט זײַנע מאַטראָזן אַז די שיף זאָל קענען גײן אין ים? װי קען מען זאָגן אַז שװײַגן איז בּעסער פון רעדן?''
דער קעניג האָט אָנגעװיזן אויפן אַדוואָקאַט פון שווײַגן.
''איך װעל אײַך יעצט צײגן אַז שװײַגן איז בּעסער.'' האָט ער אָנגעהויבּן רעדן. אָבּער דער ערשטער האָט אים אַ פראַסק געטאָן איבּערן מויל און האָט אים נישט געלאָזט רעדן. פרעגט אים דער קעניג, ''פאַרװאָס האָסטו אים געשלאָגן?''
''מײַן הער,'' האָט דער ערשטער געזאָגט. ''איך האָב בּאַװיזן מיט רײד אַז רעדן איז בּעסער װי שװײַגן. און ער װיל מיט רײד צײַגן אַז שװײַגן איז בּעסער?
האט שלמה המלך געזאָגט דער אײבּערשטער װיל נישט אַז דו זאָלסט איבּערהויפּט נישט רעדן און אַז דו זאָלסט זיצן און שװײַגן װי אַ שטומער. נאָר דו זאָלסט זיך צוריקהאַלטן פון רעדן שלעכטס אויף דײַן פרײַנד כּדי דו זאָלסט נישט געשטראָפט װערן.

shvaygn un redn
(yalkut shimoni 12:1) un Miryom mit Aren hobn baredt Moyshe'n..dos iz vos der posuk zogt undz (mishley 10:19) ba fil verter ken nit oysgemitn vern zind un der vos kargt zayne lipn iz a kluger. ver es farmaydt zayne lipn fun redn af zayn fraynd iz klug. Rav Shimon ben Gamliel hot gezogt, ikh bin ufgevaksn dos gantse lebn tsvishn khakhomim un hob nit getrofn farn guf kayn besers vis dos shvaygn. undzere khakhomim hobn gezogt, tsvey advokatn zenen geshtanen far Adreyanus der keysr un hobn gefirt a viku'akh. eyner hot gezogt az redn iz besr un der ande'rer hot gezogt az shvaygn iz beser.
vi volt di velt oysge'zen on reyd?” hot der ershter getaynet. “vi azoy volt men geloybt a ka'le? un vi azoy volt men gehandelt af der velt? un vi volt a shifs kapitan komandirt zayne matrozn az di shif zol kenen geyn in yam? vi ken men zogn az shvaygn iz beser fun redn?”
der kenig hot ongevizn afn advokat fun shvaygn.
ikh vel aykh yetst tsaygn az shvaygn iz beser,” hot er ongehoybn redn. ober der ershter hot em a frask geton i'bern moyl. fregt em der kenig, “farvos hostu em geshlogn?”
mayn her,” hot der ershter gezogt. “ikh hob gevizn mit reyd az redn iz beser fun shvaygn un er vill mit reyd tsaygn az shvaygn iz beser?”
hot Shloyme Hamelekh gezogt, “der eybershter vil nit az du zolst zitsn un shvaygn vi a shtumer. nor du zolst zikh tsurikhaltn fun redn shlekhts af dayn fraynd, kedey du zolst nit geshtroft vern.”

Silence vs Speech
And Miriam and Aaron spoke against Moses. That is what the verse says (Proverbs 10:19) In an abundace of words, offense will not be lacking, but one who restrains his lips is wise. He who restrains his lips from speaking about another is wise. Rabbi Shimon the son of Gamliel said, “My whole life I was raised among the wise and found nothing better for the body than silence. Our sages tell us, two defense attorneys stood in front of King Hadrian. One was arguing in favor of speech that it is good, while the other argued in favor of silence that it is good. The first one said, “My Master, there is nothing better than speech, for were it not for talk, how would brides be exalted, and how can you trade and how would the ships sail the seas?”
The king immediately turned to the one defending silence (how do you defend the silence) . He stood up to speak. The defense for speech got up and smacked him across the mouth. The king asked, “Why did you hit him?” He answered, “My lord, I defended speech with speech and he is using my defense (speech) to defend silence?
Shlomo said, G-d did not say that you be silent and not open your mouth like a mute, but that you restrain your lips from speaking ill of others, making sure not to get punished.

שתיקה מול דיבור
(ילקוט שמעוני י''ב א) ותדבר מרים ואהרן, זהו שאמר הכתוב (משלי י' פסוק י''ט) ברוב דברים לא יחדל פשע וחושך שפתיו משכיל, מי שחושך שפתיו מלדבר בחברו משכיל. אמר רב שמעון בן גמליאל כל ימי גדלתי בין החכמים ולא מצאתי לגוף טוב משתיקה, אמרו רבותינו שני דיקולוגין (סנגורים) היו עומדין לפגי אדרײנוס היה אחד מהן מלמד על הדבור שהוא יפה ואחד מלמד על השתיקה שהוא יפה , א״ל האחד מרי אין טוב מן הדבור אלולי הדבור היאך הכלות מתקלסות והיאך היה משא ומתן בעולם והיאך היו הספינות פורשות בים. מיד א״ל לאותו שהיה מלמד על השתיקה שהיה יפה [היאך אתה למד על השתיקה] מיד בא לדבר, עמד אותו שהיה מלמד על הדבור וסטרו על פיו, א״ל המלך למה סטרת אותו, א״ל מרי אני למדתי מן הדבור על הדבור וזה בא ללמד משלי על שלו, אמר שלמה לא אמר הקב״ה שתאלם פיך ותהא יושב ושותק כחרש אלא וחושך שפתיו מלהסיח בחברו תן דעתך שלא תענש.



Check Out Our Selection of Books

Lechayimbooks at Amazon


 אַ  גוטע וואָך 

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation




No comments:

Post a Comment