Sunday, June 5, 2016

Akdomus - Its Unique Story and Translation

Connect To Your Past Present and Future!!!
85% of the Jews That Perished In The Holocaust Spoke Yiddish!! You Can Extend Their Legacy By Learning Yiddish!! 
What A Great Way To Communicate!! 

The Story of The Author of the Akdumos

There was once a place where Jews, the offspring of Moses, resided, beyond the Sambatyon river, in peace and tranquility; the local king was a good man and fair to them. But this was a place that valued witchcraft; and a heathen priest arose who, via his witchcraft, could glance at someone with the evil eye and kill them on the spot. This priest began killing many Jews such, and eventually the Jews complained to the king (without whose permission they were powerless to stop this menace). The priest craftily explained to the king that he sought a theological debate with the Jews, and that they must choose a champion to face him; such a Jewish champion would have to be great enough to withstand the sorcerer priest's evil eye. Should the Jew win, the sorcerer priest would be put to death; should the reverse happen, G-d forbid, the king would do away with the Jews. The king gave the Jews three months to select their champion, sending the Jews into deep woe and mourning as they lacked such an individual.
Now the Sambatyon river would rest from noon on Fridays until dusk on Saturday, but it was a ten-mile width; anyone beginning crossing on Friday afternoon would not arrive till the Sabbath, thus violating the Sabbath by walking far beyond the city limits. But Sabbath violation was needed to save this community; however, whoever would arrive there would not be allowed to return as there would be no more emergency dispensation. (Though the Talmud allows emergency responders to return home, this permits the 1-mile rabbinic limit, not the 10-mile Biblical limit). Such a champion, forced to live out his days on this side of the Sambatyon, would have to take a wife from the local, highly-pedigreed Jewish population, and thus must possess outstanding ancestry himself.
Rabbi Meir the son of Isaac, the cantor and great scholar known to us as the author of Akdamut, was chosen; he had a wife and daughter, but faced with no other choice, he divorced his wife so she could have her own life as he would never return across the Sambatyon. Rabbi Meir began his journey on Friday afternoon and arrived on the Sabbath, whereupon he was immediately arrested for his violation. Rabbi Meir then produced his paperwork showing his credentials to rescue the local Jews from their dire straits, and was released.
Now the debate was to take place on the other side of the Sambatyon; a lottery was conducted and the tailor was chosen to cross the Sambatyon, never to return. He divorced his wife and it was agreed that he should marry Rabbi Meir's daughter. Over the course of the week, the Divine spirit rested upon Rabbi Meir, and he composed the Akdamut liturgy; either it was shortly before Shavuot, or that was the liturgical occasion he was up to in his private study; he gave Akdamut to his son-in-law the tailor and asked that all Jewish communities say it on Shavuot, so that Rabbi Meir would not be forgotten.
The tailor arrived at the debate and climbed onto the stage before the crowd; the sorcerer cast his evil eye upon him, but to no effect. The sorcerer then said to the king, "some amusement before the debate, your Majesty"; he took two nearby millstones and threw them into the sky, where they remained suspended, but revolving in place as if grinding wheat -- a wondrous sight. "Can you match that?", jeered the sorcerer. Fair enough, replied the tailor. "See those trees over there? Either you will bend one down, and I will have to keep it down; or vice versa." The sorcerer chose that the tailor should choose a tree, bend its top parallel to the ground, and then let the sorcerer hold it in place. No sooner did the tailor let go than the sorcerer's strength was insufficient; up sprung the tree, flinging the sorcerer direct
ly into the skyborn grindstones, meeting a pulverized and gruesome ending. The crowd cheered; the king looked up, and let the tailor (and all the Jews) go in peace.

Original in Aramaic – In Black
אַקְדָמוּת מִילִין, וְשָׁרָיוּת שׁוּתָא
אַוְלָא שָׁקִילְנָא, הַרְמָן וּרְשׁוּתָא

Yiddish – In Red
אין אָנהייבּ פון די רייד און אין די עפענונג פון דעם געשפּרעך
וועל איך קודם כּל נעמען אַ הסכמה און דערלויבּעניש

transliterated – In Purple
in onheyb fun di reyd un in di e'fe'nung fun dem geshprekh
vel ikh koydem kol nemen a hasko'me un derloybenish

translated to English – In Green
In introduction of the words and commencement of my speech
I begin by taking authorization and permission

translated to Hebrew – In Brown
ראשית הדברים ופתיחת שיח 
אקח תחילה הסכמה ורשות

בְּבָבֵי תְּרֵי וּתְלַת, דְאֶפְתַּח בְּנַקְשׁוּתָא
בְּבָרֵי דְבָרֵי וְטָרֵי, עֲדֵי לְקַשִׁשׁוּתָא

און צוויי דרײַ שורות, וועל איך עפענען מיט אַַ ציטערניש
מיט דערלויבּעניש פון בּאַשעפער, וואָס טראָגט די וועלט בּיז צו דער עלטער

un tsvey dray shu'res vel ikh e'fe'nen mit a tsiternish
mit derloybenish fun bashe'fer, vos trogt di velt biz tsu der elter

in two or three areas, I shall commence with trembling
with permission from Him Who created everything & shields it till its hoary age

בשתים ושלש שורות שאפתח בחרדה
ברשות בורא עולם ונושאו עד זקנה

גְבוּרָן עָלְמִין לֵיה, וְלָא סִפֵּק פְּרִישׁוּתָא
גְוִיל אִלּוּ רְקִיעֵי, קְנֵי כָּל חוּרְשָׁתָא

דאָס שטאַרקייט פון דער וועלט געהער צו אים, דאָס קען קיינער נישט בּאַשיידן
וואָלטן די הימלען געווען פּאַרמעט, פעדערן אַלע וועלדער

dos shtakeyt fun der velt ge'her tsu em, dos ken keyner nit basheydn
voltn di himlei gaven parmet, fe'de'rn a'le velder

His is eternal strength that could not be described
Even if the heavens were parchment and the forests quills

גבורת עולם לו ואין סיפק לפרשן
 אילו היו הרקיעים גויל וכל היערות קולמוסים

דְיוֹ אִלּוּ יַמֵּי, וְכָל מֵי כְּנִישׁוּתָא
דַיְירֵי אַרְעָא סַפְרֵי, וְרַשְׁמֵי רַשְׁוָתָא 

ווען אַלע ימים וואָלטן געווען טינט מיט אַַַַלע פאַַרזאַַמעלטע וואַַסערן
און אַלע אײַינוואוינערס פון דער וועלט סופרים און קעניגלעכע שרײַבּערס
(וואָלט מען נישט געקענט אָפּשרײַבּן)

ven a'le yamim voltn geven tint mit a'le farzame'te vasern
un a'le aynvoyners fun der velt sofrim un keniglekhe shraybers
(volt men nit gekent opshraybn)

If all oceans were ink, as well as every gathered water,
If the earth's inhabitants were scribes and recorders of initials

אילו דיו היו הימים וכל מקוי מים
ודיירי ארץ סופרים ורושמי רשימות 

הֲדַר מָרֵי שְׁמַיָא, וְשַׁלִיט בְּיַבֶּשְׁתָּא 
הָקֵם עָלְמָא יְחִידָאֵי, וְכַבְּשֵׁיהּ בְּכַבְּשׁוּתָא

די שיינקייט פון דעם האַר פון הימל און דער געוועלטיקער פון דער ערד
וואָס האָט אַליין אויפגעשטעלט די וועלט, און פאַרהוילן איר אָפּשטאַם

di sheykeyt fun dem har fun hink un der geveltiker fun der erd
vos hot a'leyn ufgeshtelt di velt, un farhoyln ir opshtam

the glory of The Master of heaven and the Ruler of earth,
in isolation He established the earth and hid its origin

את הדר אדון השמים והשליט ביבשה, אשר 
הקים יחידי את העולם ואין חקר ליסודותיו

וּבְלָא לֵאוּ שַׁכְלְלֵיה, וּבְלָא תְשָׁשׁוּתָא
וּבְאָתָא קַלִילָא, דְלֵית בָּהּ מְשָׁשׁוּתָא

און אָן מאַטערניש האָט ער פאַרענדיקט די וועלט, און אָן מי
מיט דעם לייכסטן אות (ה) וואָס האָט נישט קײַן ממשות

un on a ma'ternish hot er far'endikt di velt un on mi
mit den laykhstn oys (hey) vo hot nit kay mamoshes

He perfected it without fatigue and without weariness,
And with a letter, slight and lacking substance

ובלי לאות שכללו ובלי כל חולשה
באות קלילה שאין בה ממשות.

זַמִין כָּל עֲבִידְתֵּיהּ, בְּהַךְ יוֹמֵי שִׁתָּא
זֵהוֹר יְקָרֵיה עֲלִי, עֲלֵי כּוּרְסֵיהּ דֶּאֱשָׁתָא

האָט ער צוגעגרייט אַלע אַרבּעט אין די זעקס טעג פון דער וואָך
און שבּת, מיט די ליכטיקייט פון זײַן כּבוד איז ער אַרויף אויף זײַן פײַערדיקן שטיל

hot er tsugegreyt a'le arbet in di zeks teg fun der vokh
(un shabes) mit di likhtikeyt fun zayn koved iz er a'royf af zayn fayerdike shtil

He readied all His work in those six days
then the splendor of His majesty ascended upon His fiery throne

הכין כל מלאכת ובאלו ששת הימים
ואור כבודו עלה על כסא של אש

חֲיָל אֶלֶף אַלְפִין וְרִבּוֹאלְשַׁמְשׁוּתָא
חַדְתִּין נְבוֹט לְצַפְרִין, סַגִיאָה טְרָשׁוּתָא

טויזענט מאָל טויזענט און צען טויזענט כּתּות אים צו בּאַדינען
נײַע מלאכים שפּראָצן אַרויס יעדן אינדערפרי, גרויס איז דײַן אמונה

toyzent mol toyzent un tsen toyzent ki'tes em tsu badinen
nay'e malokhim shprotsn a'roys yedn inderfri, groys iz dayn e'mu'ne

a host of a thousand thousands and tens of thousands serve Him
new ones flow forth every morning; how great is your faithfulness

צבא אלף אלפים ורבבה לשרתו, משרתים 
חדשים צומחים כל בקר, רבה אמונתך עליהם

טְפֵי יְקִידִין שְׂרָפִין, כְּלוּל גַפֵּי שִׁתָּא
טְעֵם עַד יִתְיְהֵב לְהוֹןשְׁתִּיקִין בְּאַדִשְׁתָּא

און נאָָך חשוב'ר פון זיי זענען די בּּרענעדיקע שרפים וואָָס האָָבּּן זעקס פליגל
און ווי לאַנג זיי בּאַקומען נישט דעם בּאַפעל, (צו זאָגן שירה) שווײַגן זיי

un nokh kheshever fun zey zenen di dre'ne'dike srofim vos hobn zeks fligl
un vi lang zey bakumen nit dem bafel (tsu zogn shi're), shvagn zey

even greater are the flaming Serafim, each one six-winged,
until permission is granted them, they must be still, in total silence

ועוד שרפים יוקדים כלולים בשש כנפים
ועד שלא נתן להם הצוידמו בדממה

יְקַבְּלוּן דֵין מִן דֵין שָׁוֵי, דְלָא בְּשַׁשְׁתָּא
יְקַר מְלֵי כָל אַרְעָא, לִתְלוֹתֵי קְדוּשְׁתָּא
און זיי רופן אויס אין איינעם, מיט איין מאָָל נישט איינער נאָָכן אַָָָָנדערן
און זאָגן דרײַ מאָל קדוש, די וועלט איז פול מיט זײַן כּבוד

un zey rufn oys in eynem, mit eyn mol, nit eyner nokhn an'de'rn
un zogn dray mol kodoysh, di velt is ful mit zayn koved

then they call out to one another, in unison (they chant) without delay
"all the world is filled with His glory” after chanting three times 'kadosh'

וקוראים זה אל זה יחד בלי איחור
מלא כל הארץ כבודו" ושלש קדושות

כְּקָל מִן קֳדָם שַׁדַי, כְּקָל מֵי נְפִישׁוּתָא
כְּרוּבִין קֳבֵל גַלְגַלִיןמְרוֹמְמִין בְּאַוְשָׁתָא

זיי רוישן מיט אַ שטאַרקע שטימע פאַרן בּאַשעפער אַזוי ווי דער שטראָם פון די וואַסערן
די כרובין קעגן די אופנים, טוען אים לויבּּן מיט גרויסע געשרייען

zey royshn mit a shtar'ke shti'me farn bashefer a'zoy vi der shtrom fun di vasern
di keruvin kagn du oyfanim' tu'en em loybn mit gro'se geshreyen

like the sound emanating from the Almighty, like the sound of torrent waters
cherubim responding to galgalim, exalting in a crescendo,

קולם כקול אשר לפני שדיכקול מים רבים
מרימים (קולם) ברעש, כרובים לעומת אופנים

לְמֶחֱזֵי בְּאַנְפָּא עֵין, כְּוַת גִירֵי קַשְׁתָּא
לְכָל אֲתַר דְמִשְׁתַּלְחִין, זְרִיזִין בְּאַשְׁוָתָא

דאָס לויטערקייט פונעם פּנים איז געגליכן צו דער געשטאַלט פון דעם רעגנבּויגן אינעם וואָלקן וואו מ'שיקט זיי, לויפן זיי געשווינד מיט פאָרכט

dos loyterkeyt funem ponem iz gegikhn tsu der geshtalt fun dem regnboygn i'nem volkn
vu m'shikt zey koyfn zey geshvind mit forkht

seeming to the human eye like a rainbow in the clouds
to every place they are sent, they hasten anxiously

לחזות בפנים מראה עין כקשת בענן
לכל מקום שמשתלחים ממהרים בזריזות ופחד

מְבָרְכִין בְּרִיךְ יְקָרֵהּ, בְּכָל לְשָׁן לְחִישׁוּתָא
מֵאֲתַר בֵּית שְׁכִינְתֵּהּ, דְלָא צָרִיךְ בְּחִישׁוּתָא

זיי בּענטשן "געלויבּט איז דער כּבוד פון ג-ט" אויף אַַלע שפּּּראַַַכן
פון זײַן רו אָָרט, וואו מ'דאַַרף אים נישט זוכן (ווײַל מלא כל הארץ כבודו)

zey bentshn “geloybt iz der koved fun G-t” af a'le shprakhn
fun zayn ru ort, vu m'darf em nit zukhn (vayl er iz u'me'tum)

they chant the blessing. 'Blessed is His glory' in every spoken tongue,
from the place where His presence dwells, which requires no searching

מברכים "ברוך כבוד ה' ממקומו" בכל לשון  
ממקום בית שכינתו שלא נחוץ לחפשו

נְהִים כָּל חֵיל מְרוֹמָא, מְקַלְסִין בַּחֲשַׁשְׁתָּא
נְהִירָא מַלְכוּתֵהּ, לְדָר וְדָר לְאַפְרַשְׁתָּא

פון די בּרומונג פון די חילות פון הימל טוט מען אים לויבּן מיט פאָרכט
אַז די אַנערקענונג פון זײַן קעניגרײַך איז אויף דורי דורות אויף אייבּיק

fun di brumung fun di kha'yo'les fun himl tut men em loybnmit forkht
az di an'er'kenung fun zayn kenigraykh iz af doy'rei doyres, af eybik

roaring, the entire heavenly legion, praises in trepidation,
may His kingdom glow eternally from genaration to generation

המון כל צבא מרום משבחים באימה
את הדר מלכותו יתגלה ויתפרש לדור ודור

סְדִירָא בְּהוֹן קְדוּשְׁתָּא, וְכַד חַלְפָא שַׁעְתָּא
סִיוּמָא דִלְעָלַם, וְאוֹף לָא לִשְׁבוּעָתָא

אָפט איז בּײַ זיי אין מויל די הייליקייט פון הקב''ה, און ווען די צײַט גייט אַריבּער
ענדיקט זיך די שירה זאָגן אויף אייבּיק, אפילו נישט אין שמיטה (אָדער יובל)

oft iz ba zey in moyl di heylikeyt fun G-t un ven di tsayt get a'riber
endikt zikh di shi're zogn af eybik, a'fi'le nit in shmi'te (oder yoyvl)

scheduled among them is the Kedudsha service,and when the time is over
it is forever at an end not repeated, even after seven years,(or fifty years)

סדורה הקדושה אצלם. וכאשר עברה השעה
יסיימה לנצח ולא יחזור לומר אף לא לשמיטה

עֲדַב יְקַר אַחֲסַנְתֵּהּ, חֲבִיבִין דְבִקְבַעְתָּא
עֲבִידִין לֵיהּ חֲטִיבָא, בִּדְנַח וּשְׁקַעְתָּא 

אָבּער עם ישראל וואָס זענען די יורשים פון זײַן כּבוד, זענען ליבּער פון די מלאכים
ווײַל מיט שטענדיקייט טוען זיי אים לויבּן, ווען די זון גייט אויף און ווען זי גייט אונטער

ober am yisroel vos zenen di yorshim fun zayn koved, zenen li'ber fun di malokhem
vayl mit shtendikeyt tu'en zey em loybn, ven di zun geyt af un ven zu geyt unter

but the portion of his precious inheritance is better,
for with regularity they make hime their sole desire, at sunrise and sunset

אבל ישראל שהם נחלת כבודו, חביבים הם (מהמלאכים)י
שבקביעות מאמירים אותו שחרית וערבית

פְּרִישָׁן לְמָנָתֵהּ, לְמֶעְבַּד לֵיהּ רְעוּתָא
פְּרִישׁוּתֵהּ שְׁבָחֵהּ, יְחַווּן בְּשָׁעוּתָא

עם ישראל איז בּאַצייכענט צו זײַן חלק, צו טאָן זײַן ווילן
זײַנע וואונדערלעכע לויבּונגען, דערציילן זיי צו יעדער צײַט

am yisroel iz batseykhnt tsu zayn kheylek tsu ton zayn viln
zay'ne vunderlekhe loybungen' dertseyln zey tsu yeder tsayt

designated as his portion to carry out His will
His wonders and His praises they recount at every hour

מופרשים לחלקו, לעשות לו רצונו
נפלאות תהילותיו יספרו בכל שעה

צְבִי וְחָמִיד וְרָגִיג, דְיִלְאוֹן בְּלָעוּתָא
צְלוֹתְהוֹן בְּכֵן מְקַבֵּל, וְהַנְיָא בָּעוּתָא

זײַן ווילן און זײַן גלוסט איז אַז מ'זאָל זיך מיען אין זײַן תּורה
דערפאַר נעמט ער אָן זייער געבּעט און עס פּועל'ט זייערע תּפילות

zayn viln un zayn glust iz az m'zol zikh mi'en in zayn toy're
derfar nemt er on zeyer gebet un es poyelt zey'ere tefilos

He desired, longed and coveted that they toil in Torah study
therefore, He accepts their prayers; their prayer is efficacious

ה' רצה, חמד וחשק שיעמלו בתורה
לכן יקבל תפילתם ותועיל בקשתם

קְטִירָא לְחֵי עָלְמָא, בְּתָגָא בִּשְׁבוּעָתָא
קֳבֵל יְקַרטוֹטֶפְתָּא, יְתִיבָא בִקְבִיעוּתָא

די תּחנונים ווערן צוגעבּונדן צו ג-ט מיט אַ קרוין דורך אַ שבועה וואָס דער מלאך בּאַשווערט זיי
זיצן זיי דאָרט מיט אַ קביעות אַנטקעגן די תּפילין פון בּאַשעפער

di takhanunim vern tsugebundn tsu G-t mit a kroyn durkh a shvu'e
zitsn zey dort mit a kvi'es antkegen di tefilin fun Bashefer

they are wreathed with an oath into a crown' for the Eternally Living
beside His precious tefilin, it rests with regularity

קשורה (התפילה) לחיי העולמים בכתר בשבועה
כנגד פאר התפלין של הקב"ה יושבת בקביעות

רְשִׁימָא הִיא גוּפָא, בְּחָכְמְתָא וּבְדַעְתָּא
רְבוּתְהוֹן דְיִשְׂרָאֵל, קְרָאֵי בִשְׁמַעְתָּא

די תּפילין אַליין זענען געשריבּן מיט וויסנשאַפט און קענטעניש
די גרויסקייט פון ישראל וואָס לייענען קריאת שמע

di tefilin a'leyn zenen geshribn mit visnshaft un kentenish
di groyskeyt fun yisroel vos leynen krishme

this is inscribed therein, with wisdom and with knowledege
the magnitude of Israel, reciters of the Shema

רשומה היא התפילין עצמה בחכמה ובדעת
גדולתם של ישראל הקוראים את שמע

שְׁבַח ריבון עַלְמָא, אֲמִירָא דַכְוָתָא
שְׁפַר עֲלֵיהּ לְחַווּיֵהּ, בְּאַפֵּי מַלְכְּוָתָא

דאָס וואָס מיר לויבּן דעם רבּון כּל העולמים, אַזאַ סאָרט זאָגעכץ
איז אַ פּאַסיקע לויבּ צו דערציילן פאַר קעניגן

dos vos mir loybn dem ribon kol ho'oylomim, aza sort zogekhts
iz a pasike loyb tsu dertseyln far kenign

this praise of the master of the Universe, is such a statement
that it behooves me to declare in the presence of kings

משבחים ישראל את ריבון העולמים באמירה כזו  
ׁשׁנָאֶה לספר שבחה בפני מלכים

תָּאִין וּמִתְכַּנְשִׁין, כְּחֵיזוּ אַדְוָתָא
תְּמֵהִין וְשַׁיְילִין לֵיהּ, בְּעֵסֶק אַתְוָתָא

זיי קומען און פאַרזאַמלען זיך, ווי די כוואַליעס פונעם ים
און וואונדערן זיך אויף אים בּּעטענדיק זען אַַ צייכן פון די גאולה (און זאָָגן אַַזוי)

zey kumen un farzamlen zikh, vi di khvalyes funem yam
un vundern zikh af em betendik zen a tseykhn fun di ge'ule (un zogn a'zoy)

they come and gather, appearing like sea waves
with wonderment they inquire of Israel regarding proofs (and they say)

באים ומתכנסים כדמות גלים
תמהים ושואלים עליו ומבקשים לראות אות שמצפים לגאולה (ואמרים כך) 

מְנָן וּמָאן הוּא רְחִימָךְשַׁפִּירָא בְּרֵיוָתָא
אֲרוּם בְּגִינֵהּ סָפִית, מִדוּר אַרְיְוָתָא 

ווען און ווער איז דײַן בּאַליבּטער, דו שיינע געשטאַלט
וואָָס פאַַר זײַנעט וועגן לײַדסטו אין די וואוינונגען פון די לייבּן (אין בּבל און מדי)

ven un ver iz dayn balibter, du shey'ne geshtalt
vos far zaynt vegn laydstu in di voynungen fun di leybn (bovel un moday)

Whence and Who is your beloved, O nation of beautiful appearance,
that for His sake you perish in a lions' den

מי ומי הוא אוהבך יפת המראה
כי למענו את סובלת במעונות אריות

יְקָרָא וְיָאָה אַתְּ אִין, תַּעַרְבִי לְמַרְוָתָא
רְעוּתֵךְ נַעֲבֵיד לִיךְ, בְּכָל אַתְרְוָתָא

ווי טייער און ווי שיין וואָלסטו געווען, ווען דו זאָלסט זיך מיט אונדז מישן
מיר וואָָָָָלטן דיר געטאָָן דײַן ווילן אין אַלע ערטער

vi tayer un vi sheyn volstu geven, ven du zolst zikh mit undz mishn
mir voltn dir geton dayn viln in a'le erter

honored and comely would you be, if you would blend into our dominion
we would grant your wish in every place

יקרה ונאה את, אם תתערבי לשלטוננו
רצונך נעשה לך בכל מקומותנו 

בְּחָכְמְתָא מְתִיבָתָא לְהוֹן, קְצַת לְהוֹדָעוּתָא
יְדַעְתּוּן חַכְּמִין לֵיהּבְּאִשְׁתְּמוֹדָעוּתָא

מיט קלוגשאַפט ענפערט זי, אין טייל זיי צו לאָזן וויסן,
ווען איר זאָלט גאָט וויסן וואָלט איר זיך געקלוגט אים צו קענען

mit klugshaft entfert zi, in teyl zey tsu lozn visn
ven ir zolt G-t visn volt ir zikh geklugt em tsu kenen

with wisdom she responds to them in part – to let them know
if your wise men could but let them know Him with full awareness

בחכמה משיבה להם קצת להודיעם
לו חכמתם הייתם יודעים ומכירים 

רְבוּתְכוֹן מָה חֲשִׁיבָא, קֳבֵל הַהִיא שְׁבַחְתָּא
רְבוּתָא דְיַעֲבֵיד לִי, כַּד מַטְיָא שַׁעְתָּא

וואָס האָט די ווערדע אייער גדולה קעגן זײַן שבח
די גרויסע זאַכן וואָס ער וועט פאַר אונדז טאָן, ווען די צײַט וועט קומען (די גאולה)י

vos hot den di verde ayer gedu'le kegn zayn shvakh (loyb)
di groy'se zakhn vos er vet far undz ton, ven di tsayt vet kumen (di ge'ule)

what value has your greatness compared to His praise
of the great things He will do for me when redemption shall arrive

מה חשיבות לגדולתכם לעומת אותו השבח
הגדולה שיעשה לי כאשר תגיע הישועה

בְּמֵיתֵי לִי נְהוֹרָא, וְתַחֲפֵי לְכוֹן בַּהֲתָא
יְקָרֵיהּ כַּד אִתְגְלֵיבְּתוּקְפָא וּבִגְבוּרְתָּא

ווען ער וועט מיר בּרענגען ליכט און איר וועט בּאַדעקט ווערן מיט שאַנד
זײַן כּּבוד וועט אַַַנטפּּלעקט ווערן מיט תּּקיפות און גבורה

ven er vet mir brengen likht un ir vet badekt vern mit shand
zayn koved vet antplekt vern mit tkifes un gevu're

when he will bring me light, and you will be covered with shame
when His glory will be revealed with power and with grandeur

בהביאו לי אורה, ואתכם תכסה בושה
כבודו כשיתגלה בתוקף ובגאון

יְשַׁלֵם גְמֻלַיָא, לְסַנְאֵי וְנַגְוָתָא
צדַקתָּא לְעַם חָבִיב, וְסַגְיָא זַכְוָתָא

ער וועט בּאַצאָלן די פאַרגעלטונג צו די פײַנד און די וואָס וואוינען אין די אינזלען
אָבּער צידקות וועט ער טאָן פאַר זײַן בּאַליבּטן פאָלק וואָס האָבּן אַ סך זכותים

er vey batsoln di fargeltung tsu di faynd un di vos voynen in di inzlen
ober tsid'kes vet er ton far zayn balibtn folk vos hobs a sakh zkhusem

he will repay in kind to the haters and the isles
but righteousness to the people who are beloved and abundantly meritorious

ישלם גמול לשונאיו ולאיי הים
ועמקות לעם חביב ורב זכויות

חֲדוּ שְׁלֵמָא בְּמֵיתֵי, וּמָנָא דַכְוָתָא
קִרְיְתָא דִירוּשְׁלֵם, כַּד יְכַנֵשׁ גַלְוָתָא

ווען גאָט וועט קומען וועט זײַן אַ גאָרע פרייד, מיט לויטערע, גלוסטיקע כּלים
קײַן ירושלים ווען ער וועט אײַנזאַמלען עם ישראל פון גלות

ven G-t vet kumen vet zayn a go're freyd' mit loyte're, glustike keylem
kayn yerushalayim ven er vet aynzamlen am yisroel fun goles

when He brings total joy, and pure vessels
to the city of Jerusalem as He gathers in, the exile

שמחה שלמה תבוא בהביאו את כלי המקדש הטהורים
לעיר ירושליםכאשר יכנס הגלויות

יְקָרֵיהּ מָטֵיל עֲלֵיהּ, בְּיוֹמֵי וְלֵילָותָא
גְנוּנֵיהּ לְמֶעְבַּד בָּהּ, בְּתוּשְׁבְּחָן כְּלִילָתָא

די שכינה וועט איר שיצן טאָג און נאַכט
צו מאַכן אין איר זײַן חופּּה בּאַקרוינט מיט שבחים

di shkhi'ne vet ir shitsn tog un nakht
tsu makhn in ir a khu'pe bakrynt mit shvokhem

His Shechinah will shelter her during days and nights
His bridal canopy to be built in her, crowned with praises

כבודו יפרוש עליה יומם ולילה,
חופתו יכין בה מלווה בתשבחות

דְזֵיהוֹר עֲנָנַיָּאלְמִשְׁפַּר כִּילָתָא
לְפוּמֵיהּ דַּעֲבִידְתָּא, עֲבִידָן מְטַלַּלְתָּא

מיט די קלאָרקייט פון די וואָלקענס צו בּאַצירן זײַן סוכּה
לויט די מעשים פון די צדיקים שטעלט מען די חופּות

mit di klorkeyt fun di volkens mi batsirn zayn su'ke
loyt di maysim fun di tsadikim shtelt men di khu'pes

with brilliant clouds to beautify the canopy
for each according to his sacred toil' they will make a shelter

בענני זוהר ופאר סוכתו
לפי מעשי האדם יעשה את החופות

בְּתַכְתַּקֵי דְהַב פִּיזָא, וּשְׁבַע מַעֲלָתָא
תְּחִימִין צדיקי, קָדָם רַב פָּעֳלָתָא

מיט שטולן פון גינגאָלד און זיבּן חופּות
וועלן אָנגענומען ווערן די צדיקים פאַר אים

mit shtuln fun gingold un zibn khu'pes
vel ongenumen vern di tsadikim far em

upon armchairs of purest gold and seven elevations
will the righteous be emplaced before Him

בכורסאות זהב-פז ושבע מעלות 
מותחים הצדיקים לפני רב העלילות

וְרֵיוֵיהוֹן דָמֵי, לְשָׂבְעָא חֶדְוָתָא
רְקִיעָא בְּזֵיהוֹרֵיהּ, וְכוֹכְבֵי זִיוָתָא

און זייער געזיכט וועט זײַן גלײַך צו איינעם וואָס איז אָנגעזעטיקט מיט פרייד
ווי אַ לויטערן הימל און די שטערן וואָס בּלינצלען

un zeyer gezikht vet zayn glaykh tsu eynem vos iz ongezetikt mit freys
vi a loytern himl tui di shtern vos blitslen

and their appearance will resemble as one as sated with joy
as the heavenly expanse in its splendor and the sparkling stars

ובפניהם נראה שובע שמחות
כרקיע בזהרו וכזיו הכוכבים

הֲדָרָא דְלָא אֶפְשַׁר, לְמִפְרַט בִּשִׂפְוָתָא
וְלָא אִשְׁתְּמַע וְחָמֵי, נְבִיאָן חֶזְוָתָא

אַ מאַיעסטעטישקייט וואָס מען קען נישט בּאַשיידן מיט די לעפצן
די נביאים אין זייערע מראות האָבּן דאָס נישט געהערט אָדער געזען

a ma'istetishkeyt vos men ken nit basheydn mit di leftsn
di nevi'em in zeyer mar'es hobn dos nit gehert oder gezen

majestic beauty that cannot be detailed with lips
that was neither heard no seen in prophetic visions

הדר שאי אפשר לפרט בשפתיים
ולא שמעו ולא ראו הנביאים בחזיונם

בְּלָא שָׁלְטָא בֵיהּ עֵין, בְּגוֹ עֵדֶן גִנְתָא
מְטַיְילֵי בֵיהּ חִנְגָּא, לְבַהֲדֵי דִשְׁכִינְתָּא

דאָס האָט קײַן אויג נישט געזען, אינעווייניק אין דעם גאָרטן פון גן עדן
וואו גאָט ב''ה וועט שפּּאַצירן און וועט זײַן אַרום גערינגעלט מיט די צדיקים

dos hot kayn oyg nit gezen, i'ne'veynik in dem gortn fun gan eydn
vu G-t vet shpatsirn un vet zayn a'rumgeringelt mit di tsadikim

over which no eye has reigned, the inside of the Gaden of Eden
in it they will find joy in a circle-dance before the Shechinah

עין לא ראתה בתוך גן עדן
איך מטיילים בו במחול עם השכינה

עֲלֵיהּ רַמְזֵי דֵין הוּא, בְּרַם בְּאֶמְתָנוּתָא
שַׂבַּרְנָא לֵיהּ בְּשִׁבְיָן, תְּקוֹף הֵמָנוּתָא

אויף אים וועלן זיי טײַטלען מיט די פינגער "דאָס איז אונדזער גאָט", און זאָגן מיט יראה
מיר האָבּן צו אים געהאָפט אין געפענגעניש מיט אַ שטאַרקן גלייבּונג"

af em veln zey taytlen mit di finger, “dos iz undzer G-t!” un zogn mit forkht
"mir hobn tsu em gehoft in gefengenish mit a shtarkn gleybung”

at Him they will point, “That is He,” but with trepidation
"we hoped for him in our captivity, with a powerful faith.”

עליו יצביעו: זה הוא! אבל באימה
קיוינו לו בשביה באמונתו הרבה

יַדְבֵּר לָן עָלְמִין, עֲלֵמִין מְדַמוּתָא
מְנָת דִילָן דְּמִלְּקַדְמִין, פָּרֵשׁ בַּאֲרָמוּתָא

ער וועט אונדז אייבּיק פירן, אַזוי ווי מ'נעמט פאָר אַ פרוי אין טאַנץ
אונדער טייל וואָָס איז צוגעגרייט פון פריער, האָָט ער אָָפּּגעשייד מיט אַַ דערהויבּּונג

er vet undz eybik firn, azoy vi m'nemt for a froy in tants
undzer teyl vos iz tsugegreyt fun fri'er, hot er opgesheyd mit a derhoybung

He will lead us forever, like a lady that is lead in dance
our predetermined portions having been set aside with elevation

נהגו עולמות, כעלמות במחול
זאת חלקנו שמבראשית הפרישנו תרומה

טְלוּלָא דְלִוְיָתָן, וְתוֹר טוּר רָמוּתָא
וְחַד בְּחַד כִּי סָבִיךְ, וְעָבִיד קְרָבוּתָא

די שפּיל מיט דעם לוויתן און דער אָקס וואָס איז אויף די הויכע בערג
און זיי וועלן זיך צונויפטשעפּן און וועלן מלחמה האַלטן איינער מיטן אַנדערן

di shpil mit dem livyosn un der oks vos iz af di hoykhe berg
un zey veln zikh tsunoyf'tshepn un veln milkho'me haltn eyner mitn an'de'rn

the sport with the Leviathan and the ox of lofty mountains
when the will interlock with one another and engage in combat

סוכת עורו של לויתן ושורה הרים הגבוהים
ואחד באחד יסתבך ויעשה מלחמה

בְּקַרְנוֹהִי מְנַגַּח בְּהֵמוֹת, בְּרַבְרְבוּתָא
יְקַרְטַע נוּן לְקִבְלֵהּ, בְּצִיצוֹי בִּגְבוּרְתָּא

מיט זײַנע הערנער שטויסט בּהמות מיט אַ שטאַרקייט
דער פיש וועט אים אַַנטקעגן שפּּרונגען מיט זײַנע פלוספעדערן מיט קראַַפט

mit zayne herner shtoyst be'heymes mit a shtarkeyt
der fish vet em antkegn shprungen mit zayne flusfedern mit kraft

with his horns the Behemoth will gore with strength
the fish will leap to meet him with his fins, with power

בקרניו ינגח השור בהמות בגאותו
יקפץ הדג כנגדו בסנפיריו בגבורה

מְקָרֵב לֵיה בָּרְיֵהּ, בְּחַרְבֵּהּ בְּרַבְרְבוּתָא
אֲרִיסְטוֹן לְצַדִיקֵי יְתַקֵן, וְשֵׁרוּתָא

זײַן בּאַשעפער וועט זיך צו אים דערנענטערן מיט זײַן גרויסן שווערד
גאָט וועט אָנגרייטן אַ מאָלצײַט פאַר די צדיקים, אַ סעודה

zayn bashefer vet zikh tsu em dernentern mit zayn groysn shverd
G-t vet ongreytn a moltseyt far di tsadikim' a su'de

their Creator will approach them with His mighty sword
a banquet for the righteous will He prepare and feast

יגש אליו בוראו בחרבו הגדולה
סעודה לצדיקים יתקין וארוחה

מְסַחֲרִין עֲלֵי תַכֵּי, דְכַדְכּוֹד וְגוּמַרְתָּא
נְגִידִין קָמֵיהוֹן, אֲפַרְסְמוֹן נַהֲרָתָא

זיי וועלן זיך אַרומזעצן בּײַ די טישן פון טײַערע בּּריליאַַנטן וואָָס הייסן כּדכּוד און גמר
און טײַכן פון בּאַלזאַם וועלן פליסן פאַר זיי

they will sit around tables with precious stones and gems,
before them will be flowing rivers of balsam

מסיבים לשולחנות של כדכוד ואבני אקדח
ונהרות אפרסמון נשפכים לפניהם

וּמִתְפַּנְקִין וְרָוֵי, בְּכַסֵי רְוָיָתָא
חומר מְרַת דְמִבְּרֵאשִׁית, נְטִיר בֵּי נַעֲוָתָא

און זיי וועלן זיך צערטלען און לעשן זייער דאָרשט פון בּעכערס וואָס גיסן זיך איבּער
פון זיסן ווײַן וואָס איז געהיטן אין קעלטער זינט ששת ימי בּראשית

un zey veln zikh tsertlen un leshn zeyer dorsht fun bekhers vos gisn zikh i'ber
fun zisn vayn vos iz gehitn in kelter zint shey'shes y'mey be'reyshis

they will delight and drink their fill from overflowing goblets
of sweet wine, that since Creation was preserved, in pressing tanks

ומתעדנים ורוים בכוסות רויה
יין עסיס שמבראשית שמור ביקב

זַכָּאִין כַּד שְׁמַעְתּוּן, שְׁבַח דָא שִׁירָתָא
קְבִיעִין כֵּן תֶּהֱווּן, בְּהַנְהוּ חֲבוּרָתָא

צדיקים, פּונקט אַזוי ווי איר האָט געהערט די לויבּ פון דעם שיר
זאָָָלט איר בּּּאַַשטימט ווערן צווישן די חבורה

tsadikim, punkt azoy vi ir hot gehert di loyb fun dem shir
zolt ir bashtimt vern tsvishn di khabu're

O righteous ones, just as you heard the praise within this song,
so may you be appointed among that company

צדיקים, כמו ששמעתם שבח השירה הזאת
כן תהיו קבועים באותן החבורות

וְתִזְכּוּן דִי תֵיתְבוּן, בְּעֵילָא דָרָתָא
אֲרֵי תְצִיתוּן לְמִילָי, דְנָפְקִין בְּהַדְרָתָא

און איר זאָָלט זוכה זײַן צו זיצן אויף די העכסטע שטאַַפּּלען
כּּדי איר זאָָלט זיך צוהערן צו זײַנע רייד (עשרת הדבּרות) וואָָס קומען אַַרויס מיט עלעגאַַנץ

un ir zolt zoykhe zayn tsu zitsn af di hekhste shtapln
kedey ir zolt zikh tsuhern tsu zayne reyd (aseres hadibres) vos kumen aroys mit elegants

being privileged to be seated in the foremost row
if you listen to His words that emanate in majesty

ותזכו לשבת במעלות העליונות
כי תשמעו לדבריו היוצאים בהדר

מְרוֹמָם הוּא אֱלָהִין, בְּקַדְמָא וּבַתְרַיְתָא
צְבִי וְאִתְרְעִי בָן, וּמְסַר לָן אוֹרַיְתָא

דערהויבּן איז ער אונדזער גאָט פון אָנהייבּ און פון די ענדע
וואָס האָט אונדז געוואָלט און אויסגעוויילט און אונדז געגעבּן די תורה

derhoybn iz er undzer G-t fun onheyb un fun di en'de
vos hot undz gevolt tui oysgeveylt un undz gegebn di toy're

He is exalted, G-d, in the beginning and in the end,
He desired and selected us, and He gave us the Torah

מרומם הוא אלוהינו בראשית ובאחרית
חפץ ורצה בנו ונתן לנו את התורה


*According to rabbinic literature, the Sambation is the river beyond which the Ten Lost Tribes of Israel were exiled by the Assyrian king Shalmaneser V (Sanchairev).
In the earliest references, such as the Targum Pseudo-Jonathan, the river is given no particular attributes, but later literature claims it rages with rapids and throws up stones six days a week, or even consists entirely of stone, sand and flame. For those six days the Sambation is impossible to cross, but it stops flowing every Shabbat, the day Jews are not allowed to travel; some writers say this is the origin of the name.

*Akdamut, or Akdomus Milin (In Introduction to the Words," i.e. to the Aseret ha-dibrot, the Ten Commandments), is a prominent Aramaic liturgical poem recited annually on the Jewish holiday of Shavuos by Ashkenazi Jews. It was penned by Rabbi Meir bar Yitzchak ("Nehorai") of Orléans, who was either a cantor or prayer leader in Worms, Germany, (died ca. 1095). Akdamut consists of praise for God, His Torah, and His people.
Its adoption into the regular liturgy took some time; it is not mentioned as part of the Shavuos liturgy until the first decade of the 15th century and the earliest prayer book to contain it was published in 1557. Apparently it replaced an earlier piyyut, Arkin Moshe, which was a folkloric poem describing the excitement among the angels when God brought Moses up to Heaven to receive the Ten Commandments. The adoption of Akdamut into the liturgy may have been assisted by a folktale that connected its composition with a miraculous event involving the defeat of an evil sorcerer monk who was using magic to kill countless Jews.
The entire poem is 90 verses long. The first 44 verses of Akdamut are arranged as a double alphabetic acrostic, two lines for each letter of the Hebrew alphabet, followed by 46 verses with the initial letters spelling out the words, "Meir, son of Rabbi Isaac, may he grow in Torah and in good deeds. Amen. Be strong and have courage."
The language of Akdamut is terse and complicated, and is replete with references to Torah and Talmud. Each line has ten syllables and concludes with the syllable "ta", which is spelled with the last letter (tav) and first letter (aleph) of the Hebrew alphabet. The encoded message from the author is that a Jew never stops learning Torah — when one finishes, one must start anew again. This message was appropriately chosen for Shavuot, since this holiday commemorates the Jews accepting the Ten Commandments on Mount Sinai.
The language of the poem is Aramaic, -- "terse, difficult Aramaic" or even "never intelligible". Some prayer books, especially those intended for use in Israel, provide a running translation from the now arcane Aramaic into Hebrew.
In summary, the poem begins with the greatness of God, which exceeds all ability to describe it (verses 1-14), and then the myriads of various kinds of angels created by Him and attending Him (15-26). The various angels praise God according to their categories, some praise Him unceasingly, some at recurring times, some only once (27-42). The nations of the earth seek to acquire Israel to add to their own greatness but Israel replies that its loyalty is only to God, and this is the source of Israel's attributes and strength (43-74). In the future, Leviathan and Behemoth, two enormous creatures mentioned in Scripture, will be brought together, and killed and prepared by God as a banquet for the righteous in opulent furnishings (75-84). May you, who have heard this song, be privileged to be seated at that banquet, if only you will harken to the Torah that He gave us.

Check Out Our Selection of Books

Lechayimbooks at Amazon

גוט יום טוב

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation

No comments:

Post a Comment