Friday, June 29, 2018

A Taste of Yiddish 8.41

Connect To Your Past Present and Future!!!
85% of the Jews That Perished In The Holocaust Spoke Yiddish!! You Can Extend Their Legacy By Learning Yiddish!! 
What A Great Way To Communicate!! 





this week's proverb
פון גליק צו אומגליק איז אַ שפּאַן – פון אומגליק צו גליק איז אַ שטיק וועג

transliterated
fun glik tsu umglik iz a shpan, fun umglik tsu glik iz a shtik veg

in English
from luck to misfortune is but a short span; from misfortune to good fortune is quite a distance

in Hebrew
ממזל לרוע מזל זה פסיעה קטנה; מרוע מזל למזל זה מהלך רב

די לאָטעריע
אַ ײִד איז אַמאָל צוגעשטאַנען צום ווינער בּאַראָן ראָטשילד אַז ער זאָל בּײַ אים קויפן אַ לאָטעריע צעטל, אַ לאָז. נאָר וויפיל דער ײִד האָט אים פּרובּירט איבּעררעדן, האָט ראָטשילד נישט געוואָלט. ''צו וואָס טויג עס מיר?'' זאָגט ראָטשילד.
''פאַרשטײט איר מיך, הער ראָטשילד.'' הײבּט דער ײִד אָן אויף ס'נײַ. ''מיט אַזאַ לאָז, קענט איר דאָך געוווּנען דאָס גרויסע געווינס, אַ פערטל מיליאָן שילינג!''
''צו וואָס דאַרף איך עס?'' ענטפערט אים ראָטשילד. ''איך האָבּ, בּרוך השם, גענוג אײגן געלט.''
''איר זענט גערעכט, הער ראָטשילד,'' איז דער ײִד אײַנשטימיק מיט אים. ''איר, טאַקע, דאַרפט עס נישט, נאָר איך דאַרף עס, איר ווײסט דאָך – פּרנסה.''
''וויפיל פאַרדינט איר דערפון?'' ווערט שוין ראָטשילד אַ בּיסל ווײכער.
''כ''וועל אײַך זאָגן.'' ווערט דער ײִד פרײלעכער. ''קודם כּל קריג איך אַ פּאָר שילינג פאַרן פאַרקויפן אַזאַ לאָז. דערנאָך, אַז איר וועט, מיט ג-טס הילף, געווינען דאָס גרויסע געווינס, בּין איך בּאַרעכטיקט צו בּאַקומען צען טויזענט שילינג פון דעם פערטל מיליאָן.''
ראָטשילד גיט זיך אַ טראַכט איבּער און זאָגט, ''זעט איר, ר' ײִד, דאָס איז שוין אַ גאַנץ אַנדערע מעשה, אַז עס האַנדלט זיך פון פּרנסה פאַר אַ ײִד, איז דאָך נישט שײך! נו, גיט מיר אַ לאָז.'' ראָטשילד האָט בּאַצאָלט פאַרן לאָז און דער ײִד איז זיך אַוועקגעגאַנגען.
עס איז אַריבּער אַ פּאָר וואָכן און דער ײִד קומט ווידער צו ראָטשילד'ן און זאָגט אים אָן
די גוטע בּשורה אַז זײַן לאָז האָט געוווּנען דאָס גרויסע געווינס. ראָטשילד זעט די גדולה פון דעם ײִד, פרעגט ער אים, ''וויפיל דאַרף איך דיר געבּן פון דעם געווינס?''
''איך האָבּ דאָך אײַך געזאָגט, הער ראָטשילד, צען טויזענט שילינג.''
ראָטשילד גיט זיך אַ טראַכט איבּער און זאָגט אים, ''הערט זיך אײַן מײַן ליבּער ײִד, איך האָבּ פאַר אײַך אַ פּלאַן. איר דאַרפט דאָך פּרנסה, זאָגט איר? איך וועל אײַך בּאַוואָרענען מיט פּרנסה. איך וועל אײַך יעצט געבּן פינף טויזענט שילינג און פון איבּער אַ יאָר אָן, וועל איך אײַך געבּן יעדעס יאָר אויס טויזענט שילינג אַ יאָר.''
דער ײִד פאַרטראַכט זיך אַ מינוט און זאָגט, ''נײן, הער ראָטשילד, איך וויל בּעסער די גאַנצע צען טויזענט שילינג גלײַך מיטאַמאָל.''
''טראַכט זיך גוט איבּער, ר' ײִד, וואָס איר טוט,'' זאָגט ראָטשילד. ''אַז איר נעמט יעצט די גאַנצע צען טויזענט, וועט איר דאָך אַוודאי נעמען האַנדלען און איר קענט חלילה נאָך אָנווערן דאָס גאַנצע געלט. נאָר אַז איך וועל אײַך יעצט געבּן פינף טויזענט און אַנשטאָט די אַנדערע פינף טויזענט, וועל איך אײַך יעדעס יאָר, כּל זמן איר וועט לעבּן, געבּן טויזענט שילינג, וועט איר דאָך דאָס גאַנצע לעבּן זײַן בּאַזאָרגט מיט פּרנסה.''
,,איך וועל אײַך זאָגן דעם אמת, הער ראָטשילד.'' גיט דער ײִד צו פאַרשטײן. ''איר זענט, בּלי עין הרע, אַ גרויסער בּר-מזל. ווּו איר לײגט צו אַ האַנט, זענט איר מצליח. איך האָבּ מורא אַז איר מיט אײַער מזל, קענט נאָך גורם זײַן אַז איך זאָל נאָך הײַ יאָר שטאַרבּן און וועל פאַרלירן סײַ די פינף טויזענט און סײַ דאָס לעבּן. דעריבּער, וויל איך, די גאַנצע צען טויזענט טאַקע שוין, יעצט.....''

di loterye
a Yid iz amol tsugeshtanen tsum Viner Ba'ron Rotshild az er zol ba em koyfn a loterye tsetl, a loz. nor vifil der Yid hot em probirt iber'redn, hot Rotshild nit gevolt. “tsu vos toyg es mir?” zogt Rotshild.
farshteyt ir mikh, her Rotshild,” heybt der Yid on af s'nay. “mit aza loz, kent ir dokh gevunen dos groy'se gevins, a fertl milyon shiling.”
tsu vos darf ikh es?” entfert em Rotshild. “ikh hob boruch Hashem, genug eygn gelt.”
ir zent gerekht, her Rotshild.” iz der Yid aynshtimik mit em. “ir, ta'ke,
darft es nit, ober ikh darf es, ir veyst, af parno'se.”
vifil fardint ir derfun?” vert shoyn Rotshild a bisl veykher.
kh'vel aykh zogn,” vert der Yid freylekher. “koydem kol krig ikh a por shiling farn farkoyfn aza loz. dernokh, az ir vet mit G-t's hilf, gevinen dos groy'se gevins, bin ikh barekhtikt tsu bakumen tsen toyzent shiling fun dem fertl milyon.”
Rotshild git zikh a trakh iber un zogt, “zet ir Reb Yid, dos iz shoyn a gants ande're may'se, az es handelt zikh fun parno'se fun a Yidn, iz dokh nit shaykh! nu, git mir a loz.” Rotshild hot batsolt farn loz un der Yid iz zikh avekgegangen. es iz ariber a por vokhn un der Yid kumt vider tsu Rotshildn un zogt em on di gu'te besu're az zayn loz hot gevunen dos groy'se gevins. Rotshild zet di gedu'le fun dem Yid, fregt er em, “vifil darf ikh aykh gebn fun dem gevins?”
ikh hob dokh aykh gezogt, her Rotshild, tsen toyzent shiling.”
Rotshild git zikh a trakht iber un zogt em, “hert zikh ayn, mayn liber Yid, ikh hob far aykh a plan. ir darft dokh parno'se' zogt ir? ikh vel aykh bavorenen mit parno'se. ikh vel aykh yetst gebn finef toyzent shiling un fun iber a yor on, vel ikh aykh gebn yedes yor oys toyzent shiling a yor.”
der Yid fartrakht zikh a minut un zogt, “neyn, her Rotshild, ikh vil beser di gantse tsen toyzent shiling glaykh mit amol.”
trakht zikh gut iber, Reb Yid, vos ir tut.” zogt Rotshild. “az ir nemt yetst di gantse tsen toysent, vet ir dokh ava'de nemen handlen un ir kent nokh kholi'le onvern dos gantse gelt. nor az ikh vel aykh yetst gebn finef toyzent un anshtat di ande're finef toyzent, vel ikh aykh yedes yor, kol zman ir vet lebn, gebn toyzent shiling, vet ir dokh dos gantse lebn zayn bazorgt mit parno'se.”
ikh vel aykh zogn dem emes, her Rotshild,” git der Yid tsu farshteyn. ir zent, beli ayn ho're, a groyser bar mazel. vu ir leygt tsu a hant, zent ir matsli'akh. ikh hob moy're az ir, mit ayer mazel, kent nokh goyrem zayn az ikh zol nokh hay yor shtarbn un vel farlirn say di finef toyzent un say dos lebn. deriber, vil ikh, di gantse tsen toyzent, ta'ke shoyn yetst....

the lottery
A Jew once tried to talk Baron Rothschild of Vienna into buying a lottery ticket from him. But no matter how much he tried to persuade him, Mr Rothschild simply wasn't interested. “What do I need it for?” he said.
Let me explain it to you,” the Jew attempted to take a run at it again, “with this lottery you can score the big win, a quarter of a million Schilling.”
What do I need it for?” Rothschild says to him. “I have, thank G-d, enough money of my own.”
You are right, Mr. Rothschild,” the Jew agrees with him. “You, really don't need the money, but I do need it, you know, to make a living.”
How much do you profit from this?” Rothschild began softening a bit.
Let me tell you,” the Jew becoming in good spirits. “First of all I make a couple of Schillings from the sale of the ticket. Then, when you will, with G-d's help win the big prize, I am entitled to receive ten thousand of the 250 thousand Schillings.” Rothschild thinks it over, and said, “My fellow Jew, that is a whole different story, when it comes to helping a fellow Jew, how can I not help out? OK, give me a lottery tocket.” Rothschild paid for the ticket and the Jew left.
A few weeks went by and the Jew returned to Rothschild to give him the good news, that his ticket won the big lottery. He asks, “How much
do I have to give you for winning?”
I have already told you, Mr. Rothschild, ten thousand Schillings.”
Rothschild thinks it over for a moment and tells him, “Listen to me, my dear Jew, I have a proposal for you. You need to support yourself, you say? I'll make sure you'll make a living. I will give you now 5,000 Schillings and beginning next year, I will give you a thousand Schillings each year thereafter.”
The Jew thought it over for a moment and said, “No, Mr. Rothschild, I prefer the entire ten thousand up front.”
Think about it, Reb Yid, what you're doing,” said Rothschild. “If you'll take the entire ten thousand, chances are that you'll invest it and you, G-d forbid, might lose the entire money. I am offering to give you five thousand now and instead of the other five thousand, pay you each year, for as long as you live, one thousand Schillings and you will have sustenance for the rest of your life.”
I'll tell you the truth, Mr. Rothschild,” the Jew explained. “You are, knock on wood, a very lucky fellow. Whatever you touch turns to gold and you are very successful. I am afraid that with your luck, you can cause me to die this year and I will have lost not only the five thousand Schillings but also my life. Therefore, I would like the entire ten thousand Schillings, immediately, up front.....

ההגרלה
יהודי פעם ניסה לשכנע את הברון רוטשילד מוינה לקנות אצלו כרטיס לוטו, הגרלה. רק, ככל שהיהודי ניסה לשכנע אותו, רוטשילד לא רצה לקנות. ''בשביל מה אני צריך את זה?'' אמר רוטשילד.
''בא, אני אסביר לך, אדון רוטשילד.'' היהודי התחיל מחדש. ''עם הגרלה כזאת אתה יכול להגריל את ההגרלה הגדולה, רבע מליון שילינג.''
''בשביל מה אני צריך את זה?'' ענה לו רוטשילד. ''יש לי ב''ה מספיק כסף משלי.''
''אתה צודק, אדון רוטשילד,'' היהודי הסכים איתו. ''אתה באמת לא צריך את זה, אבל אני צריך את זה, אתה יודע, לפרנסה.
''כמה אתה מרויח מזה?'' רוטשילד התחיל קצת להתרכך.
''אני אגיד לך,'' פניו של היהודי צהל משמחה. ''ראשית כל, אני מקבל כמה שילינג על מכירת הכרטיס. אחרי זה כשתרויח את ההגרלה הגדולה, בעז''ה, יש לי את הזכות לקבל עשרת אלפים שילינג מהרבע מליון.
רוטשילד עושה לעצמו חשבון ואומר, ''ר' יהודי, זה כבר סיפור אחר, אם מדובר על פרנסה של יהודי, לא שייך לא לעזור! נו, תן לי פיס.'' רוטשילד שילם והיהודי הלך לו.
עבר כמה שבועות והיהודי חוזר לרוטשילד ומבשר לו את הבשורה הטובה שהוא הגריל את ההגרלה הגדולה. רוטשילד רואה את הגדולה של היהודי ושואל אותו, ''כמה אני צריך לתת לך בתור שכר שהצלחתי בההגרלה?''
''כבר אמרתי לך, אדון רוטשילד, מגיע לי עשרת אלפים שילינג.''
רוטשילד מיד עושה לעצמו חשבון ואומר ליהודי, ''תשמע היטב ידידי היקר, יש לי הצעה בשבילך. אתה, הרי, צריך פרנסה, כפי שהסברת לי. אני אדאג לך לפרנסה. אתן לך עכשיו 5,000 שילינג ומשנה הבאה והלאה אתן לך 1000 שילינג כל שנה.''
היהודי חושב רגע ואומר, ''לא, אני מעדיף את כל העשרת אלפים שילינג בבת אחת.''
''תחשוב היטב, יהודי יקר, מה שאתה עושה.'' אומר לו רוטשילד. ''אם תיקח עכשיו את כל העשרת אלפים, אתה בודאי תרצה לסחור עם הכסף, ואז תוכל חס וחלילה לאבד את הכל. אבל אם אני נותן לך עכשיו 5000 ובמקום ה5000 השניים אתן לך כל שנה 1000 שילינג, כל עוד שאתה חי, אז תהיה לך פרנסה לכל החיים.''
,,אני אגיד לך את כל האמת, אדון רוטשילד.'' היהודי מתחיל להסביר. אתה, בלי עין הרע, יהודי בר מזל. לכל דבר שאתה שם יד אתה מצליח. אני פשוט מפחד עם המזל שלך, אתה עלול לגרום שאמות עוד השנה ואני אאבד גם את החמשת אלפים וגם את החיים, לכן אני רוצה את כל העשרת אלפים שילינג תיכף ומיד....



Check Out Our Selection of Books

Lechayimbooks at Amazon


 אַ  גוטע וואָך 

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation



No comments:

Post a Comment