Thursday, June 21, 2018

A Taste of Yiddish 8.40

Connect To Your Past Present and Future!!!
85% of the Jews That Perished In The Holocaust Spoke Yiddish!! You Can Extend Their Legacy By Learning Yiddish!! 
What A Great Way To Communicate!! 




this week's expression
ער ווייסט נישט נאָר ג-ט און ציצית

transliterated
er veys nit nor G-t un tsi'tsis

in English
he knows not but G-d and tzitzis*
a religious person wrapped up in his own world

in Hebrew
הוא לא יודע רק אלוקים וציצית – איש תם


די בּרכה אויף אַ טלית
פאַרוואָס מאַכט מען אַ בּרכה אויף די ציצית און נישט אויף דעם טלית אַליין?
ווײַל די פראַנדזן הענגען אַראָפּ און שלעפּן זיך אַרום אויף דער ערד מיט הכנעה און שפלות. דערפאַר זענען זיי די וויכטיקסטע (ר' יחזקאל קאָזמירער)

di brokhe af a talis
farvos makht men a brokhe af di tsitsis un nit af der talis aleyn?
vayl di frandzn hengen arop un shlepn zikh arum af der erd mit hakhno'e un shi'fles. derfar zenen zey di vikhstikste

the blessing on the tallit
Why do we bless God on the fringes of the Tallis and not on the Tallis itself?
Because the fringes hang down, and are dragged along the ground humbly and abjectly. That is why they are most important.
(Rabbi Yechezkel of Kozmir)

ברכה על הטלית
למה עושים ברכה על הציצית ולא על הטלית עצמה?
כי הפרנזים תולים למטה ונסחפים על הריצפה בשפלות והכנעה. לכן הן הכי חשובות.
(ר' יחזקאל מקוזמיר)

כּוונות בּײַם אָנטאָן דעם טלית
מ'האָט אַמאָל געפרעגט אַ רבּי'ן וואָס פאַראַ כּוונות ער האָט ווען ער טוט אָן זײַן טלית. האָט ער דערקלערט, ''גאַנץ פּשוט. איך בּין מכוון און נעם שטאַרק אין אַכט אַז ווען איך גיבּ זיך אַ היל אײַן אין דעם טלית, זאָלן זיך די ציצית נישט אַרײַנכאַפּן און זיך פאַרטשעפּן אין די אויגן פון די ײִדן וואָס שטייען אַרום מיר....

kavo'nes bam onton dem tal'es
m'hot amol gefregt a Re'be, vos fara kavo'nes er hot ven er tut on zayn tal'es. hot er derklert, “gants aynfakh, ikh bin mekhaven un nem shtark in akht, az ven ikh gib zikh a hil ayn in dem tal'es, zoln zikh di tsi'tses nit araynkhapn un fartshepn in di oygn fun di Yidn vos shteyen arum mir...

special toughts when putting on the talis
A Rabbi was once asked what his fervor, his thoughts are when he puts on the tallis.
He explained, “very simple, my intent is and I am very careful about it, that when I put on the tallis, to make sure that the tzitzis should not hit any of the people surrounding me, in the face....

כוונות בעת הלבשת הטלית
שאלו פעם איזה רבי איזה כוונות יש לו כשהוא לובש את הטלית. הוא הסביר, ''מאוד פשוט. אני מכוון ומאוד מקפיד שכשאני עוטף את עצמי בטלית שהציצית לא יתקעו ולא יעופו לתוך העיניים של אלה העומדים סביבי...


טרעפן אַן אָרט צו עסן
מײַנער אַ גוטער פרײַנד איז אַמאָל געפאָרן קײַן פראנקרייך, געשעפטלעך. ווען ער איז אָנגעקומען קײַן פּאַריז האָט ער זיך גענומען זוכן עפּעס כּשר צו עסן, טרעפן אַ מנין צום דאַווענען. אָבּער וועמען ער האָט נאָר אָפּגעשטעלט פרעגן האָבּן זיי נאָר גערעדט מיט אים פראַנצויזיש, אַ שפּראַך וואָס ער האָט בּכלל נישט פאַרשטאַנען. מײַן חבר איז געשטאַנען אין בּאַן סטאַציע ווען ס'איז פּונקט אָנגעקומען די בּאַן. ער שטייגט אויף און ווידער די זעלבּע מעשה, ער רעדט צו די מענטשן און זיי מאַכן זיך נישט וויסענדיק.
פּלוצלינג פאַלט אים אײַן אַ געדאַנק אין גיט אַ קנעפּל אויף זײַן העמד, ציט אַרויס דעם טלית קטן און טוט אים אָן פון אויבן אויף, איבּערן העמד און די ציצית זענען אַרומגעפלויגן אין אַלע זײַטן.
ס'האָט נישט געדוירט קײַן צוויי מינוט זענען געקומען צו לויפן דרײַ מענטשן וואָס האָבּן אויסגעזען ווי גוים. מ'האָט נישט געקענט דערקענען אויף זיי קײַן צורת ײִד און נעמען זיך שרײַען אויף אים, ''ווי שעמסט זיך נישט צו גיין אַזוי אָנגעטאָן. ס'איז ממש אַ שאַנדע פאַר די גוים."
"אַההה!” גיט זיך מײַן פרײַנד אַ רוף אָפּ צו זיי, “טאַקע אײַך זיך אײַך אַרום מיט לעכט. אפשר קענט איר מיר זאָגן ווי געפונט זיך דאָ אַ שול צום דאַווענען און עפּעס כּשר עסן צו דערקװיקן דאָס האַרץ?....”

trefn an ort tsu esn
mayner a guter fraynd iz amol geforn kayn Frankraykh, gesheftekh. ven er iz ongekumen kayn Pariz hot er zikh genumen zukhn epes kosher tsu esn, trefn a minyen tsum davenen. ober vemen er hot nor opgeshtelt fregn, hot nor geredt mit em Frantsoyzish, a shprakh vos er hot bikhlal nit farshtanen. mayn khaver iz geshtanen in ban statsye ven s'iz punkt ongekumen di ban. er shtaygt af un vider di zelbe may'se, er redt tsu di mentshn un zey makhn zikh nit visendik.
plutsling, falt em ayn a gedank un git a knepl af zayn hemd, tsit aroys dem talis kotn un tut em on fun oyvn af, ibern hemd un di tsitsis zenen arumgefloygn in a'le zaytn.
s'hot nit gedoyert kayn tsvey minut, zenen gekumen tsu loyfn dray mentshn vos hobn oysgezen vi goyem. m'hot nit gekent derkenen af zey kayn tsuras Yid un nemen zikh shrayen af em, “vi shemstu zikh nit tsu geyn azoy ongeton.!? s'iz mamesh a shande far di goyim!”
ahh...” git zikh mayn frayn a ruf op ts zey. “ta'ke, aykh zikh ikh arum mit lekht. efsher kent ir mir zogn vi es gefunt zikh do a shul tsum davenen un epes kosher esn tsu derkvikn dos harts.....”

finding a place to eat
Many years ago, a close friend of mine, once travelled to France on business. When he arrived in Paris, he started looking for a place to eat with kosher food, a shul for davening and no matter whom he stopped to ask, they only spoke in French, a language that he did not speak. My friend was in the train station just as the train was approaching. He got on and again the same happened. He spoke to the people and they just ignored him.
Suddenly, an idea came to him. He unbuttoned his shirt and pulls out his tsitsis and puts it on over his shirt with the fringes flying all over the place.
It didn't take more than 2 minutes and three people came running over to him, dressed like gentiles, with no visible sign of any Jewishness and began yelling at him, “How are you not embarrased to walk around like that!? It's a disgrace in front of the gentiles!”
Aha...,” he turned to face them. “I have been searching for you high and low. Perhaps you can tell me where I can find a shul around here or a place to get some kosher food, I am starving....”

למצוא מקום לאכול
חבר טוב שלי נסע, לפני הרבה שנים, לצרפת לעסקים. כשהגיע לפריז הוא התחיל לחפש איפה אפשר למצוא קצת אוכל כשר, מנין להתפלל, אבל את כל מי שעצר לשאול, דברו איתו רק צרפתית, שפה שהוא כלל לא הכיר. זה לא שהצרפתים לא הבינו אנגלית. חבר שלי עמד בתחנת הרכבת בדיוק שהרכבת הגיע. הוא נכנס לקרון מליאת אנשים, ושוב אותו סיפור, האנשים התעלמו ממנו.
פתאום עלתה במחשבתו רעיון. הוא פותח את הכפתורים של חולצתו ומוציא את הטלית קטן שלו החוצה ולובש אותו מעל החולצה והציציות עפו לכל הצדדים.
לקח פחות משתי דקות ושלושה אנשים לבושים כמו גויים, שלא היה בהם שום סימן של יהודי והתחילו לצעוק עליו, ''איך אתה לא מתבייש ככה להיות לבוש, זה ממש בושה לגויים!....''
''אההה!'' חבר שלי מגיב עם חיוך. ''אותכם אני מחפש כבר זמן מה, בנרות. אולי תוכלו להגיד לי איפה יש כאן בית כנסת להתפלל ואיזה אוכל כשר להחיות את הנפש?....''


געדענקען
וזכרתם את וכו און איר זאָלט געדענקען....בּײַ ציצית שטייט אַז מ'זאָל געדענקען, דערפאַר האָט מען בּאַפוילן אָנטאָן ציצית אויף די פיר עקן פונעם בּגד, אז וווּ מ'וועט זיך נאָר אַ דרײ טאָן וועט מען געדענקען.
און אויף יעדע ציצה איז פאַראַן פינף קניפּן, אַז מ'זאָל געדענקען די חמשה חומשי תּורה
און אויף יעדע ציצה איז פאַראַן אַכט פעדעמער, אַז מ'זאָל זיך היטן פון צו טאָן עבירות מיט איינע פון די די אַכט גלידער וואָס געוווינען דעם מענטשן צו טאָן עבירות. זיי זענען: די אויערן, די אויגן, דאָס מויל, די נאָז, די הענט, די פיס, די געשלעכטגלידער און דאָס האַרץ. און אויבּ ער היט זיך פון אַן עבירה, איז ער זוכה אַרויפצוגיין איבּער די אַכט הימלען, אַזוי ווי עס שטייט, ''אָבּער די זעלע פון מײַנע הערן וועט פאַרבּלײַבּן אײַנגעבּונדן פון אייבּיקן לעבּן''. און אויבֹ ער האָט עובר געווען מיט זיי אַן עבירה, וועט ער ווערן פאַר'משפט מיט אַכט ערליי שטראָף, קלעפּ אין דעם קבר און די זיבּן קאַמערן פון גיהנום.

gedenken
uzkhartem es...un ir zolt gedenken....ba tsitsis shteyt az m'zol gedenken, derfar hot men bafoyln onton tsitsis af di fir ekn fun beged, az vu m'vet zikh nor a drey ton vet men gedenken.
un af ye'de tsi'tse iz faran finf knipn, az m'zol gedenken di khamisho khumshey toyre
un af ye'de tsi'tse iz faran akht fedemer, az m'zol zikh hitn fun tsu ton aveyres mit ey'ne fun di akht glider vos gevoynen dem mentshn tsu ton avey'res. zey zenen: di oyern, di oygn, dos moyl, di noz, di hent, di fis, di geshlekhtglider un dos harts un oyb er hit zokh fun an avey're, iz er zoykhe aroyftsugeyn iber di akht himlen, azoy vi es shteyt, “ober di zelbe fun may'ne hern vet farblaybn ayngebundn fun eybikn lebn”. un oyb er hot oyver geven mit zey an avey're, vet er vern farmishpet mit akht erley shtrof, klep in dem kever un di zibn kamern fun gehenem.


rememberance
And You Shall Remember – This term of rememberance is written with regards to Tzitzis, thus [explaining why] He commanded [each Israelite] to place four tzitzis on the four corners of his garments, so that in whichever direction he may turn [east, west, north or south], he will remember [the mitzvos].
On each corner are five knots, so that the wearer may remember the five books of the Torah.
And on each corner are eight strands, for one must [remember to] restrain the eight organs that habituate a person to sin. They are his ears, eyes, mouth, nose, hands, feet, genitals and heart. Moreover, if one has guarded himself from sin, he merits to ascend above the eight heavens, as it is written, May my lord's soul be bound up in the bond of life (Samuel 25:29) But if he commited sins with them, he becomes subject to eight types of retribution: battering within the grave and the seven chambers of Gehinnom. (Bal Haturim)

זכירה
וזכרתם את וכו' כתיב זכירה בציצית, לכן צוה לעשות ארבע ציציות בארבע כנפות בגדיו שכל מקום שיפנה יזכור.
ובכל אחד חמשה קשרים, כי שיזכור לחמשה חומשי תורה
ןיש בכל אחד שמונה חוטין, שימנע מלעשות עברה בשמונה אברים המרגילים את האדם לעברה, ואלו הן – אזניים, עינים, פה, חוטם, ידים, רגלים, הערוה, והלב. ואם שמר עצמו מעברה, זוכה לעלות למעלה משמונה רקיעים, דכתיב ''והיתה נפש אדני צרורה בצרור החיים''. ואם עבר בהן עברה, נדון בשמונה דינין – בחבוט הקבר ובשבעה מדורות של גיהנם. (בעל הטורים)


*What Does Tzitzit Mean?
The word tzitzit is literally defined as “fringes,” and refers to the strings attached to the corners of the tallit, the Jewish prayer shawl. It also refers to the poncho-like mini-tallit that is worn throughout the day, often under a shirt. Here’s how the mini-tallit came to be.

Tzitzit: The Mini-Tallit
G d commanded the Jewish people to affix fringes to the corners of their clothing so that they would constantly remember Him and His commandments.1At that time, the common garment was a simple sheet of cloth, and the mitzvah was to affix fringes to each of its four corners. But styles changed over the centuries, and the simple garments of biblical times were replaced with robes, jackets, trousers and shirts. What would happen to the tallit? Jewish men then began to fulfill the mitzvah in the following two ways:
a) During prayer, we drape ourselves in a tallit gadol (“big tallit”), which has essentially remained the same since ancient times. (Read about the Tallit here.)
b) We wear a little poncho called a tzitizit, tallit katan (“small tallit”), or arba kanfot (“four corners”). For most of us, it fits neatly under a shirt.

Tzitzit: The Tassles
The fringes attached to the tallit of either size are called tzitzit. They are almost always made of white wool, and must be spun with the sacred intention that they be used for the mitzvah. So if you need to replace a snapped thread, make sure that you purchase special tzitzit threads.
On each corner, four threads are threaded through a hole and looped over, so that there are eight strings hanging down. A series of double knots and coils then join the first few inches of each corner’s tassel into a single cord. The remainder of the eight threads are then free to hang down.




Check Out Our Selection of Books

Lechayimbooks at Amazon


 אַ  גוטע וואָך 

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation


No comments:

Post a Comment