Saturday, May 5, 2018

A Taste of Yiddish 8.33

Connect To Your Past Present and Future!!!
85% of the Jews That Perished In The Holocaust Spoke Yiddish!! You Can Extend Their Legacy By Learning Yiddish!! 
What A Great Way To Communicate!! 



this week's proverb
אַ קליינע נאָדל שפּײַזט גרויסע פאַמליעס

transliterated
a kleyne nodl shpayzt groyse familyes

in English
a small needle feeds large families

in Hebrew
מחט קטן מזין משפחות גדולות



פונעם בּוך אַבּי מ'לעבּט – חנא גאָטעספעלד

פאַרזאָרגט די בּנים
איך בּין אַליין אַ שוואַכינקע, אַ קלייניקער, אַ גאָרנישט. אָט הייבּט זיך בּיי מיר אָן דאָס קעפּל און אָט ענדיקן זיך בּיי מיר די פיסלעך. פונדעסטוועגן פאַרמאָג איך מיר מײַנע אייגענע זעקס קינדער, און אַלע געראָטענע, אַלע זין, בּנים, יונגן מיט פּיסקעס, מיט קײַערס, מיט אַ גוי'שען אַפּעטיט: אַז זיי נעמען זיך צו אַ בּרויט איז וויי צו דעם בּרויט'ס יאָרן. זיי צעפלעכטן עס און צעדרייען עס אַזוי, אַז ס'בּלייבּט נישט דערפון קײַן שֹריד ופּליט. און טאָמער, חס וחלילה, איך קען זיי אַזוי פיל בּרויט נישט געבּען, זענען זיי גרייט מיך אַליין איינצושלינגן, און זיי זענען עס בּכּוח צו בּאַווײַזן, מײַנע חברה.

אַ קליין טאַטעלע, און זיי, קײַן עין הרע, קײַן בּייז אויג, בּנים, מיט קײַערס, מיט אַ גוי'שען אַפּעטיט, איז טאַקע סכּנת נפשות.
ויהי היום, טרעפט זיך אַזאַ מעשה:
אַ ײִדענע קלאַפּט בּײַ מיר אין דער טיר.
"קאָם אין!'' - צעשריי איך זיך, און דערשרעק זיך, ווײַל ווער האָט עס בּײַ מיר צו קלאַפּן? מײַנע גרויסע בּיזנעס מישטיינס-געזאָגט!
און אַ יידענע לאָזט זיך אַרײַן.

"גוטן אָווענט!”
"גוט יאָר!”
"איר זענט דאָס דער טאַטע פון דעם יונגאַטש, וואָס האָט אויסגעקלאַפּט אַ ווינדאוֹ אין מײַן סטאָר?”

איך טו אַ צייל איבּער מײַנע בּנים: איינס, צוויי, דרײַ, פיר, פינף פּיסקעס! עס פעלט איינער!

"יאָ, איך בּין עס, מסתּמא, דער טאַטע פון יענעם בּחור" טו איך מיך אַ שטעל פאָר.
"נו, וועט איר אַזוי גוט זײַן, און בּאצאָלן פאַר דעם פענסטער, ווען נישט, קריגט איר אים נישט צוריק.”
"וואָס? מײַן בּחור איז בּײַ אײַך?” פרעג איך מלא שמחה.
"יעס,” זאָגט זי "מײַן מאַן האָט אים געכאַפּט, און ער האַלט אים.”
"לאַנג לעבּן זאָל אײַער מאַן דערפאַר" זאָג איך איר.
"אָבּער איר וועט מוזן בּאַצאָלן פאַרן ווינדאוֹ" ערקלערט זי "ווען נישט, וועט איר נישט צוריק קריגן אײַער בּחור.”
"דאַץ רײַט.” שאָקל איך צו מיטן קאָפּ.

די ײִדענע איז פאַרשוווּנדן און שפּעטער מיט אַ פּאָר שעה, לאָזט זיך צו מיר אַרײַן אַ הויכער ײִד.

"איר זענט דאָס דער טאַטע, דאָס טאַטעלע פון דעם בּאָמער, וואָס האָט אויסגעקלאַפּט די ווינדאוֹ פון מײַן סטאָר?”
"יאָ, איך בּין דער טאַטע פון דעם בּאָמערעל" זאָג איך אים מיט שטאָלץ.
"איך מאַך אײַך בּאַקאַנט" זאָגט ער. "אַז איר דאַרפט מיר בּאצאָלען פאַר דער ווינדאוֹ.”
"אַוודאי דאַרף איך בּאַצאָלען" זאָג איך
"און אויבּ איר וועט נישט בּאצאָלן קריגט איר נישט צוריק אײַער בּחור.”
"אויסגעצייכנט.” זאָג איך "אויבּ איך וועל נישט בּאַצאָלן, קריג איך נישט צוריק מײַן בּחור. אַזוי דאַרף טאַקע זײַן.”
"מיסטער!” שרײַט אויס דער ײִד. "איר מאַכט גאָר חוזק?”
"חלילה, איך מיין ערענסט.” זאָג איך.
"אָבּער פאַרוואָס בּאַצאָלט איר נישט?”
"איך" זאָג איך "אַז איך צאָל נישט פאַלט מיר אָפּ אַ שטיק געזונט.”
"טאָ, פאַרוואָס זשע צאָלט איר נישט?”
"פארוואָס צאָל איך נישט?”
"פאַרוואָס?” שרײַט דער ײִד.
"פאַרוואָס צאָל איך נישט דעם בּוטשער?”
"פאַרוואָס?”
"און פאַרוואָס צאָל איך נישט דעם לענדלאָרד?”
"פאַרוואָס?'' – בּייזערט זיך דער ײִד.
''און פאַרוואָס צאָל איך נישט מײַנעם אַ פרײַנד, וואָס כ'האָבּ בּײַ אים געליגען אַ גמילת חסד?''
''פאַרוואָס?'' - געוואַלדעוועט דער ײִד
''עס איז אַ ג-ט'ס רחמנות אויף מײַן פרײַנד. ער דאַרף נעבּעך האָבּן. ער איז שוין געווען צוועלף מאָל מאָנען און פאַרוואָס צאָל איך אים נישט, פאַרוואָס?”
"ווער לאָזט אײַך נישט בּאַצאָלן?”
"טאַקע, ווער לאָזט מיך אײַך נישט בּאַצאָלן? אײַער ווײַבּ איז שוין בּײַ מיר געווען איין מאָל, און איר זענט שוין דאָ צום צווייטן מאָל, און פאַרוואָס צאָל איך אײַך נישט?”
"אדרבא, פאַרוואָס?”
"נו, זײַט אַ חכם און טרעפט?”
"מיסטער!” האָט דער ײִד אויסגערופן. "איר האָט נישט געטראָפן אַ יאָלד. מיט מיר שפּאַסט מען נישט. אויבּ איר וועט נישט בּאַצאָלן, האַלט איך אײַער בּחור פאַר אַ משכּון.”
"האַלט אים! האַלט אים בּיז איר וועט פון מיר קריגן געלט.”

דער הויכער ײִד איז אַוועק, און איך האָבּ מיך גענומען פילן גאָר פריילעך. שוין דאַנקן
ג-ט פאַרזאָרגט איין זון.

''סעמי, דז'ייקי, איזי, הײַמי, לואי!'' האָבּ איך זיך געווענדעט צו מײַנע איבּריגע בּנים. ''נעמט שטיינער, און לאָזט זיך אַרויס האַקן פענסטער!......''


farzorgt di bonim
ikh bin aleyn a shva'khinke, a kley'niker, a gornisht. ot, heybt zikh ba mir on dos kepl un ot endikn zikh ba mir di fislekh. fundest'vegn, farmog ikh ba mir mayne eyge'ne zeks kinder, un a'le gerote'ne, a'le zin, bonim, yungn mit piskes, mit kayers, mit a goyishn apetit: az zey nemen zikh tsu a broyt iz vey tsu dem broits' yorn. zey tsuflekhtn es un tsedreyen es azoy, az s'blaybt nit derfin kayn sorid u'polit. un tomer, khas vekholi'le, ikh ken zey a'zoy fil broyt nit gebn, zenen zey greyt mikh aleyn aynshlingn, un zey zenen es bekoyakh tsu bavayzn, mayne khev're.
a kleyn tate'le, un zey, kayn eyn ho're, kayn beyz oyg, bonim, mit kayers, mit a goyishn a'petit iz ta'ke sekones nefoshes.

vayehi hayom, treft zikh a mayse:
a yide'ne klapt by mir in der tir.
kom in!” tseshrey ikh zikh, un dershrek zikh, vayl ver hut es ba mir tsu klopn? may'ne groy'se biznes mish'teyns gezogt!
un a yide'ne lozt zikh arayn

guten ovent.”
gut yor.”
ir zent dos der ta'te fun dem yungatsh, vos hut oysge'klopt a vindo in mayn stor?
ikh tu a tzeyl iber may'ne bonim: eyns tzvei dray, fir, finf piskes! es felt eyner!
ye, ikh bin es, misto'me, der ta'te fun yenem bokher,” tu ikh mikh a shtel for.
nu, vet ir azoy gut zayn, in batsoln far dem fenster, ven nit, krigt ir em nit tsurik!
vos? mayn bokher iz by aykh?” freg ikh mo'le simkhe.
yes,” zogt zi, “mayn man hot em gekhapt, un er halt em.”
lang lebn zol ayer man derfar.” zog ikh ir.
ober ir vet muzn batsoln farn vin'de!” erklert zi, “ven nit, vet ir nit tsurik krign ayer bokher!”
dats rayt,” shokl ikh tsu mitn kop.

di yiddene iz farshvindn un shpeter mit a por sho, lozt zikh tsu mir arayn a
hoykher yid,

ir zent dos der ta'te, dos ta'te'le fun dem bum'er, vos hot oysgeklopt di vindo fun mayn stor?”
ye, ikh bin der ta'te fun dem bomerl.” zog ikh em mit shtolts.
ikh makh aykh bakant,” zogt er, “az ir darft mir batsoln far der vindo.
a'va'de darf ikh batsoln,” zog ikh.
un oyb ir vet nit batsoln, krigt ir nit tsurik ayer bokher!”
oysgetseykhent!'' zog ikh, “oyb ikh vel nit batsoln, krig ikh nit tsurik
mayn bokher. azoy darf ta'ke zayn.”
mister!” shrayt oys der yid, “ir macht gor khoyzik?”
kholi'le, ikh meyn erenst,” zog ikh.
ober, farvos batsolt ir nit?”
ich,” zog ikh, “az ikh tsol nit, falt mir op a shtik gezunt.”
tu, farvos zhe tsolt ir nit?”
farvos tzol ikh nit?”
farvos?” shrayt der yid.
farvos tsol ikh nit dem butcher?”
farvos?”
un farvos tsol ikh nit dem landlord?”
farvos?” beyzert zikh der Yid?
un farvos tsol ikh nit maynem a fraynd, vos kh'hob ba em gelign a gmiles khesed?”
far'vos!?” gevaldevet der Yid
es iz G-ts rakhmones af mayn fraynd. er darf nebekh hobn. er iz shoyn geven tsvelf mol monen, un far,vos tsol ikh em nit, farvos?”
ver lozt aykh nit batsoln?”
ta'ke, ver lozt mikh nit batsoln? ayer vayb iz shoyn ba mir geven eyn mol, un ir zent shoyn do tzum tzveytn mol, un farvos tsol ikh aykh nit?”
adera'be, farvos?”
nu, zayt a khokhem un treft.”
mister!” hot der Yid oysgerufn, “ir hot nit getrofn a yold. mit mir shpast
men nit. oyb ir vet nit batsoln, halt ikh ayer bokher far a mashkn!”
halt em! halt em biz ir vet fun mir krigen gelt.”

der hoykher Yid iz avek, un ikh hob mikh genumen filn gor freylach. shoyn dankn G-t farzorgt eyn zun.

Sami, Jaki, Izi, Haymi, Lu'i!” hob ikh zikh gevendet tsu mayne ib'ri'ge bo'nim. “nemt shteyner, un lozt zikh aroys hakn fenster!.......

From the book 'It's Good To Be Alive' by Chone Gottesfeld
Providing for the children
I, myself, am a weakling, smallish, a nothing. Just as soon where my little head begins, my feet already end. Nevertheless, I possess my very own six children, all of them bright, all sons, boys, brats with big mouths, jaws with a goyish appetite: If they help themselves to a bread, woe is to its existence. They unbraid it so that not a morsel is found. And if g-d forbid, I can't supply them with that much bread, they are ready to devour me and polish me off instead. My boys can easily achieve that.

A small dad and they, without any Evil Eyes, boys with molars with appetites of heathens, are really deadly dangerous.
Then one day an encounter occurs: A lady knocks on my door.

Come in”, I yell and I got scared, because who ever knocks on my door? For my big business that I don't have?
And a lady lets herself in.

Good Evening.”
Good Year.”
Are you the father of this rascal that shattered a window in my store?”

I take a count of my boys: one, two, three, four, five mouths! There's one missing!

Yes, it is I, probably, the dad of that boy”, I introduce myself.
So, will you be so kind and pay for the window. Otherwise you are not getting him back.”
What? My boy is by you?” I asked, overflowing with joy
Yes”, she says, “my husband caught him and is holding him.”
Long live your husband for that”, I say to her.
But, you'll have to pay for the window, she explains, If not, you're not getting your son back.”
That's right”, I nod my head in agreement

The lady disappeared and a few hours later, a tall Jew appears at my doorstep.

Are you the father, the daddy of that bum that shattered the window of my store?”
Yes, I am the father of that little bum”, I tell him proudly.
I am making you familiar with the fact”, he says, “that you have to pay me for the window.”
Of course I have to pay”, I say,
And if you won't pay,you won't get your boy back.”
Excellent”, I say. “If I won't pay I will not get my boy back. That's the way it should be.”
Mister”, yells out the Jew, “You're making fun of me?”
G-d forbid! I am serious.”, I say.
But why aren't you paying?”
I”, I say, “That I don't pay, I lose a piece of my health.”
So, why then aren't you paying?”
Why am I not paying?”
Why”? Screamed the Jew.
Why am I not paying the butcher?”
Why?”
And why am I not paying the landlord?”
Why?”, the Jew gets angered.
And why am I not paying a friend of mine, that I took a loan from?”
Why?”, exploded the Jew.
It is G-d's pity on my friend. He is in desparate need. He came already twelve times to demand his money. And why don't I pay him, why?”
Who doesn't let you pay?”
Indeed, who doesn't allow me to pay you? Your wife was here earlier and you are here already the second time, and why am I not paying you?”
By all means, why?”
So, be smart and guess?”
Mister,” the Jew announced, “you didn't find a sucker. You don't fool around with me. If you won't pay me, I am keeping your son as collateral.”
Hold him! Hold him until you'll get from me the money!”

The tall Jew left and I began feeling very happy. Immediately thanking G-d, one son provided for.

Sammi, Jacki, Izzy, Hymie,Louie!”, I turned to my other children, “Grab some stones and set yourselves out to break some windows.....!”


לפרנס את הילדים
אני, כשלעצמי, חלש כזה, קטנצ'יק, כזה כלום. בקושי, רק מתחיל הראש הקטן שלי וכבר נגמר הרגלים. ובכל זאת, ברשותי ששה ילדים שלי, כולם מוצלחים, כולם בנים, גברים גברים, חברה עם פיות, עם לסתות, עם תאבון של גוי, עד כדי כך, שאם הם מתלבשים על ככר לחם, אוי ואבוי ללחם הזה. הם מעקמים ומפתלים את מכל צד עד שלא נשאר מזה שריד ופליט. ובאם, חלילה, אני לא יכול לספק להם את הלחם כל צרכם, הם מסוגלים לבלוע אותי חי במקום הלחם, החברה שלי.
אבא'לע קטן, והם, בלי עין הרע, בנים עם לסתות, עם תאבון של ערלים, זה ממש סכנות נפשות.
ויהי היום קורה סיפור כזה:
אשה יהודיה דופקת אצלי בדלת.

''קאם אין.'' אני זועק לעבר הדלת ואני פוחד, כי מי זה יכול לדפוק אצלי בדלת? העסקים הגדולים שאני כבר עושה!
הדלת נפתחת ואשה צועדת לקראתי.

''ערב טוב!''
''ומבורך!''
''אתה זה האבא של הפרחח, ששבר את החלון אצלי בחנות?!”

אני מהר עושה ספירת מלאי של הבנים שלי, אחת, שתיים, שלוש, ארבע, חמש פיות! חסר אחד!

''כן, זה אני, כנראה, האבא של הבחור ההוא.'' אני מיד מציג את עצמי.
''נו, אז תכניס את הידיים לכיס ותשלם לחלון, ואם לא, אתה לא מקבל אותו בחזרה.
''מה אתה אומר, הבחור שלי אצלך?'' אני שואל מרוב שמחה.
''יס'' היא אומרת. ''בעלי תפס אותו ומחזיק אותו אצלו.''
''אריכות ימים ושנים שתהיה לו על זה.'' אני מכריז.
''אבל אתה חייב לשלם עבור החלון,'' היא מצהירה. אחרת, אתה לא מקבל את הבחור שלך בחזרה!''
''ברור, ברור.'' אני מהנהן בראשי.

האשה נעלמה וכמה שעות מאוחר יותר, נדחק אלי הביתה יהודי גבה קומה.

''האם אתה, זה, האבא'לה של חסר התועלת שניפץ לי את השמשה בחנות?''
''כן, אני האבא של הרשלן הזה.'' אני עונה לו בגאווה.
''אני רוצה להכיר לך את העובדה,'' הוא מסביר לי, ''שאתה צריך לשלם לי על החלון.''
''בוודאי, שאני צריך לשלם לך.'' אני מחזיר לו.
''ובאם לא תשלם, אתה לא מקבל את הבן שלך בחזרה.''
''נפלא!'' אני עונה לו. ''אם לא אשלם, לא אקבל את הבחור שלי בחזרה, כך באמת צריך להיות.''
''מיסטר!'' היהודי צווח. ''אתה עושה צחוק ממני?''
''חלילה, אני מתכוון בשיא הרצינות.''
''אבל למה אתה לא משלם?''
''אני,'' אני מסביר לו, ''כשאני לא משלם, יורד ממני חתיכת בריאות.''
''אז למה אתה לא משלם?''
''למה אני לא משלם?''
''למה!?'' צועק היהודי
''למה אני לא משלם למכולת?''
''למה?''
וכי למה אני לא משלם שכר דירה?''
''למה באמת לא?''
''ולמה אני לא משלם לחבר שלי, שלקחתי ממנו הלוואה?''
''ל-מ-ה!? צורח היהודי
''שה' ירחם על הידיד שלי. הוא, מסכן, כבר היה אצלי 12 פעם לגבות את הכסף. ולמה אני לא משלם לו, למה?
''מי מפריע לך לשלם?''
''באמת, מי לא נותן לי לשלם לך? אשתך כבר היית אצלי פעם אחת, ועכשיו אתה כבר פה שנית ולמה אני לא משלם לך?''
''אדרבא, תגיד למה?''
''נו, נראה אם אתה חכם ותנחש למה?''
''מיסטר!'' היהודי הכריז ברוגז. ''אתה חושב שאני פרייר? איתי לא עושים צחוק! אם אתה לא תשלם, אני מחזיק את הבחור שלך למשכון!''
''תחזיק אותו! תחזיק אותו עד שאתה מקבל ממני כסף.''

היהודי הגבוהה הלך והתחלתי להרגיש שמחה גדולה. מיד להודות לה' שסיפק אוכל לאחד מהילדים שלי.

''סמי, ג'קי, איזי, היימי, לואי!'' פניתי לשאר הילדים שלי. ''קחו לכם אבנים וצאו לכם מיד לרחובות לנפץ חלונות.......!''



Check Out Our Selection of Books

Lechayimbooks at Amazon

 אַ  גוטע וואָך 

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation



No comments:

Post a Comment