Thursday, April 6, 2017

A Taste of Yiddish 7.27 - Peasch Edition

A Great Gift All Year Round!! YIDDISH Has Gone Meshuga!! Everyone Suddenly Wants To Learn Yiddish!! I Guess Because Yiddish In 10 Lessons Is The Best Yiddish Program On The Market!! Before You Know It, You Might Converse In Yiddish Like A Pro!! Listen To The CD In The Car!! Join The Crowds!!



this week's Expression
גאָט זאָל אים צושיקן די בּעסטע פון די צען מכּות

transliterated
Got zol em tsushikn di beste fun di tsen ma'kes

translation
God should send him the best of the ten plagues

in Hebrew
ה' ישלח לו את הטוב שבעשר מכות


about plagues
אַ מכּה איז גוט בּײַ יענעם אונטערן אָרעם

transliterated
a ma'ke iz gut ba yenem untern orem

in English
a wound (plague) is good when it is under someone else' arm

in Hebrew
מכה היא טובה מתחת לבית השחי של השני


lastly
פאַר בּחינם קריגט מען כּנים

transliterated
far bekhinem krigt men kinem

in English
for free you get lice

in Hebrew
בחינם מקבלים כנים


פּורים און פּסח
בּײַ די עשר מכּות טריפט מען אָפּ מיטן פינגער אַרויס פון כּוס. מ'זאָגט אַז ס'איז אַ נס וואָס המן האָט נישט געהאַט מער פון צען זין און פּרעה האָט נישט בּאַקומען מער ווי צען מכּות. ווײַל ווען המן זאָל האָבּן מער ווי צען זין, וואָלט דער בּעל קורא, לײענעדיק די נעמען בּנשימה אחת, דערוואָרגן געוואָרן און ווען פּרעה וואָלט בּאַקומען מער ווי צען מכּות און טריפנדיק אַרויס פון כּוס בּײַ יעדן מכּה, וואָלט אין כּוס גאָרנישט איבּערגעבּליבּן.....

Purim un Pesakh
ba di eser ma'kes trift men op mitn finger troys fun koys. M'zogt az s'iz a nes vos Homon hot nit gehat mer fun tsen zin un Paroy hot nit bakumen mer fun tsen ma'kes. Vayl ven Homon zol hobn mer vi tsen zin volt der bal koy're, keynendik di nemen b'neshima akhas (in eyn otem), dervorgn gevorn un ven Paroy volt bakumen mer vi tsen makos un yrifndik a'roys fun koys ba yedn ma'ke, volt in koys gornit ibergelibn......

Purim and Pesach
By the seder, it is customary to spill off a bit of wine with your finger as you say each of the names of the ten plagues. They say, that luckily, Haman did not have more than 10 sons and that the Egyptians didn't receive more than 10 plagues. Because if Haman would've had more than 10 children, then the person reading the Megillah, would've choked, having to say all of the names in one breadth and if Pharoah would have gotten more than 10 plagues if you spill a bit of wine with each plague, you'd be left with an empty cup....

פורים ופסח
כשאומרים את העשר מכות בהגדה נוהגים לטפטף קצת יין מהכוס אחרי כל מכה ומכה. אומרים שזה נס שלהמן לא היה יותר מעשרה בנים ופרעה לא קיבל יותר מעשר מכות, כי אם להמן היה יותר מעשרה ילדים, הבעל קורא כשהוא קורא במגילה את עשרת בני המן בנשימה אחת, היה יכול להיחנק, ובאם פרעה היה מקבל יות מעשר מכות, לא היה נשאר יין בכוס אחרי כל השפיכות.....



די הײנטיקע מכות
אַ ײִנגל האָט אַמאָל בּײַם סדר נאַכט, אויסרעכנענדיק די נעמען פון ר' עקיבא, ר' אליעזר, ר' טרפון א.א.וו., אָנגעהויבּן צו טריפן פונעם בּעכער. דער פאָטער האָט אים גלײַך אָפּגעשטעלט, ערקלערנדיק צום זון אַז דאָס זענען נישט קײַן מכּות נאָר גרויסע רבּנים. מ'האָט ווײַטער געזאָגט די הגדה בּיז זײ זענען אָנגעקומען צו די צען מכּות. דאָס ײִנגל האָט שוין דאָ נישט געטריפט זײַן כּוס, ווען ער האָט געזאָגט דם, צפרדע, כּנים א.א.וו., מײנענעדיק אַז דאָס זענען אפשר אויך רבּנים. זאָגט אים זײַן פאָטער, ''מײַן קינד, די פריערדיקע זענען געווען טאַקע גרויסע רבּנים אָבּער די איצטיקע זענען טאַקע בּלויז מכּות.....

di haynti'ke ma'kes
a yingl vot amol bam seyder nakht, oysrekhenendik di nemen fun Reb Akiva, Reb Eliezer, Ren Tarfon u.a v., ongehoybn tsu trifn funem bekher. Der foter hot em glaykh opgeshtelt, erklerendik tsum zun, az dos zenen nit kayn ma'kes nor groy'se rabonim. m'hot vayter gezogt di hago'de, biz zey zenen ongekumen tsu di tsen ma'kes. Dos yingl hot shoyn do nit getrift zayn koys, ven er hot gezogt dom, tsfareya, kinim, u.a.v., meynendik az dos zenen efsher oykh rabonim. Zogt em zayn foter, “mayn kind, di fri'erdi'ke zenen geven ta'ke groy'se rabonim ober di its'ti'ke zenen ta'ke bloyz ma'kes....

the plagues of nowadays
A child, once at the Seder table, while he was saying the names of Rabbi Akiva, Rabbi Eliezer, Rabbi Tarfon, etc., started spilling a little wine after each name. The father immediately stopped him, explaing to his son that these are not plagues but are actually great Rabbis. They continued saying the Hagaddah until they reached the Ten plagues. The child, did not spill the wine from his cup as he was reciting the ten plagues, Blood, Frogs, Lice, etc., thinking that maybe these are Rabbis as well. His father explained to him, “my son the one's from back when, where really big Rabbis but the current one's are only plagues...

המכות של היום
פעם, ילד, בליל הסדר, כשמינה את השמות של ר' עקיבא, ר' אליעזר, ר' טרפון וכו', הוא התחיל לטפטף יין מהכוס. האבא מיד הפסיק אותו והסביר לבן שאלו לא מכות אלא רבנים גדולים. המשיכו לומר את ההגדה עד שהגיעו לעשר מכות. כאן הילד כבר לא טפטף את היין מהכוס שלו כי חשב אולי גם אלה רבנים. האבא הסביר לו, אלו של מקודם (פעם) היו באמת רבנים גדולים אבל אלה של עכשיו (היום) הם רק מכות.....



פאַרוואָס האָט דער בּעל הגדה געשטעלט דעם רשע פאַרן תּם?
דער ראָפּשיצער רבּי פלעגט זאָגן: עס שטײט אין דער הגדה אחד חכם, אחד רשע, אחד תם ואחד שאינו יודע לשאול? פאַרוואָס האָט דער בּעל הגדה געשטעלט דעם רשע פאַרן תּם? מיט וואָס איז דער רשע מער מיוחס? נאָר דער תּירוץ איז: אַ נאַר שטײט מיט אַ מדרגה נידעריקער פון אַ רשע. אַ רשע קען תּשובה טאָן און ער ווערט אויס רשע. אַ נאַר אָבּער איז אַ פאַרפאַלענע זאַך....''

farvos hot der bal hago'de geshtelt dem ro'she farn tam?
der Ropshitser Re'be flegt zogn: es shteyt in der hago'de ekhod khokhem, ekhod ro'she, ekhod tam v'ekhod she'eyno yodeya lishel. farvos hot der bal hago'de geshtelt dem ro'she farn tam? mit vos iz der ro'she mer meyukhes? nor der terets iz: a nar shteyt mit a madrey'ge nideriker fun a ro'she. a ro'she ken tshu've ton un er vert oys ro'she. a nar iz ober a farfale'ne zakh....eynmol a nar, shtendik a nar....
Why is the wicked son before the simple son in the Hagaddah
The Ropshitzer Rebbe used to say: The order of the four sons in the Hagaddah is the wise son, the wicked son, the simple son and the son that does not know how to ask. Why was the evil son placed before the simple son? With what is he more privileged? The answer to that is: A fool is a level below the wicked. A wicked person can repent and he is no longer wicked. A fool is a lost cause... (Once a fool always a fool)

למה שמו את הרשע לפני התם
ר' נפתלי מראפשיץ היה אומר: הארבע בנים לפי הסדר הוא אחד חכם אחד רשע אחד תם ואחד שאינו יודע לשאול. איך זה ששמו את הרשע לפני התם? במה הוא יותר יחסן? רק התירץ, הוא הסביר, שהתם באמת בדרגה נמוכה מהרשע, כי הרשע יכול לעשות תשובה והוא מפסיק להיות רשע אבל טיפש הוא מקרה אבוד, טיפש נשאר טיפש....



הגדות
דעריבּער – פלעגט דער ראָפּשיצער זאָגן – דרוקט מען יעדעס יאָר נײַ הגדות, ווײַל די מענטשן וואָס דער בּעל הגדה האָט פאַר אַ יאָרן געהאַלטן פאַר רשעים (אחד חכם ואחד רשע...) הײסן שוין הײַנט צדיקים...

hagodes
deriber – flegt der Ropshitzer zogn – drukt men yedes yor nay'e hago'des, vayl di vos der bal hago'de hot far a yorn gehaltn far resho'im (ekhod khokhem v'ekhod ro'she) heysn shoyn haynt tsadikim....

Hagaddahs
The reason, the Ropshitzer Rebbe, used to say, that they print new Hagaddas every year, is that those people that the Hagaddah maintained last year the wicked one's, are this years' wise men.....

הגדות
הסיבה, ר' נפתלי מראפשיץ היה אומר, שמדפיסים כל שנה הגדות של פסח חדשים, כי האנשים שבעל ההגדה החזיק שנה שעברה כרשעים, הם כבר הצדיקים של השנה....


The Ten Plagues

The Four Sons



Express It In Yiddish Vol 1: Body Language”

500 Yiddish expressions and idioms about the nuances and mannerisms of body language. The body speaks its own language

אַ כּשר'ן און פריילעכן פּסח 

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language



No comments:

Post a Comment