Friday, March 10, 2017

A Taste of Yiddish 7.23 - Purim 5777

Yiddish In 10 Lessons!!
 Learn To Speak and Communicate in Yiddish!!
 Stay Connected To The Jewish Culture Through YIDDISH!!


http://yiddishin10lessons.blogspot.com/2015/01/yiddish-in-10-lessons-language-for-all.html




this week's proverb
רבּונו של עולם! איך בּעט דיך נאָר לחם לאכול ובּגד ללבּוש – אַ טרינק בּראָנפן וועל איך שוין אַלײן קויפן

transliterated
Ribono Shel Olom! ikh bet dikh nor lekhem l'echol u'beged lilbosh – a trink bronfn vel ikh shoyn a'leyn koyfn

in English
Dear G-d! All I ask for is bread to eat and clothing to wear.(sustenance) A drink I'll get on my own....

in Hebrew
רבונו של עולם! אני רק מבקש לחם לאכול ובגד ללבוש.
כוסית אני כבר אדאג לבד...


and this
אַ גאַנץ יאָר שיכּור און פּורים ניכטער

transliterated
a gants yor shiker un Purim nikhter

in English
all year round drunk and on Purim sober

in Hebrew
כל השנה שיכור ובפורים מפוכח


משלוח מנות איש לרעהו
אײנער האָט אַמאָל געשיקט צו אַ רב אויף משלוח מנות אַ הינטעלע געמאַכט פון שׁאָקאָלאַד. דער רב האָט אים אויף דעם געענטפערט: ''עס שטײט, ''ומשלוח מנות איש לרעהו'', מ'זאָל שיקן שלח-מנות אײן מענטש צום צװײטן. צו װאָס דאַרף שטײן, ''אײן מענטש צום צװײטן''? עס איז גענוג בּלויז צו שרײַבּן ''אײנער צום צװײטן''?
װײַל יעדערער שיקט זײַנס גלײַכן, אַ מענטש שיקט עפּעס מענטשיש און אַ הונט שיקט עפּעס הינטיש.

transliterated
eyner hot amol geshikt tsu a rov af mishloakh manos a hinte'le gemakht fun shokolad. der rov hot af dem ge'entfert: “es shteyt, 'u'mishloakh manos ish lerey'eyhu' ” m'zol shikn shalakh monos “eyn mentsh tsum tsveytn”. tsu vos darf shteyn “eyn mentsh tsum tsveytn”? es iz genug bloyz tsu shraybn 'eyner tsum tsveytn'?” 
vayl yederer shikt zayns glaykhn, a mentsh shikt epes mentshish un a hunt shikt epes hintish....

in English
Someone once sent Mishloach Manos to a Rabbi a chocolate covered dog. In response the Rabbi answered him as follows: In the Megilah it states: 'u'mishloakh manos ish lerey'eyhu'
and you shall send gifts, one person to another. Why did the verse state one person to another. It could have simply said one to another? 
Because each one sends to the other something of his own element, a person sends something humane and a dog sends something doggish.

In Hebrew
מישהו פעם שלח משלוח מנות לרב שלו בדמות כלב מצופה שוקולד. הרב ענה לו על זה: כתוב במגילה 'ומשלוח מנות איש לרעהו'. למה כתוב איש לרעהו די לומר ומשלוח מנות לרעהו
הסיבה לכך היא שכל אחד שולח לדומה לו, בני אדם שולחים משהו אנושי ואילו כלבים שולח משהו כלבי.


similarly
אײנער פון מלבּי"ם'ס שונאים האָט אים אַרײנגעשיקט אויף שלח-מנות אַ געבּעקס אין געשטאַלט פון אַ חזיר. נעמט דער מלבּי''ם זײַנס אַ פאָטאָגראַפיע און שיקט עס צו יענעם מיט אַן ערקלערונג, “איר האָט מיר געשיקט אײַער בּילד, נאַט אײַך דערפאַר מײַן בּילד....”

transliterated
eyner fun malbim's son'im hot em a'rayn'geshikt af shalakh-manos a gebekts in geshtalt fun a khazer. nemt der malbim zayns a foto'graf'ye un shikt es tsu yenem mit an erklerung, “ir hot mir geshikt a'yer bild, nat aykh derfar mayn bild...

in English
One of the Malbim's* enemies sent him a cake for Mishloach Manos* in the form of a pig. The Malbim took his picture and sent it back to the sender with a note, "you sent me your picture and I am sending you mine....."

in Hebrew
אחד השונאים של המלבי''ם פעם שלח לו משלוח מנות מאפה בצורת חזירהמלבי''ם לקח תמונה של עצמו ושלח לו בחזרה מצורף בפתק, "אתה שלחתי לי את התמונה שלך ואני שולח לך את התמונה שלי..."


װי קומט נח אין דער מגילה
אײַן בּטלן האָט געפרעגט דעם צװײטן:
''אין דער מגילה שטײט ''ונוח בּארבּעה עשר'' און ער האָט גערועט אין דעם פערצענטן טאָג. פאַרשטײ איך נישט, װאָס האָט נח צו טאָן אין דער מגילה?''
''גאָר פּשוט, פּורים נעמען ײדן אַ קאַפּעטשקע בּראָנפן און װי דו װײסט האָט נח ליבּ געהאַט אַ טרינק צו טאָן, האָט ער זיך דעריבּער אַרײַנגעכאַפּט אין דער מגילה, אפשר װעט ער קריגן אַ שנעפּסל....

vi kumt noakh in der megi'le
eyn batln hot gefregt dem tsveytn:
in der megi'le shteyt 've'no'akh b'arbo osor' un er hot gerut in dem fertsntn tog. farshtey ikh nit, vos hot noakh tsu ton in der megi'le?”
gor poshet, Purim nemen yidn a kapetshke bronfn un vi du veyst, hot noakh lib gehat a trink tsu ton. hot er zikh, deriber, arayngekhapt in der megi'le, efsher vet er krign a shnepsl...

in English
one loafer asked the other:
In the Megilah its written: “ve'noach be'arbah asar” and he rested on the 14th. (the word noach also means Noah). I don't understand how did Noah get into the megilah?
It's quite simple. On Purim, the Jews have a custom to consume alcohol and as we know from the Torah, Noah loved to drink. He, therefore, got himself into the megillah, to see if he, perhaps, can get himself a drink.....

in Hebrew
כתוב במגילה ''ונוח בארבעה עשר'' שהוא נח בארבעה עשר באדר. לא מובן איך נח הגיע למגילה?
''זה די פשוט, כי בפורים כל אחד לוקח קצת משקה וכידוע, נח אהב לשתות אז הוא התפלח לתוך המגילה אולי הוא יקבל איזה כוסית....


דער פּורים רב
אין דער וואַלאָזשענער ישיבה פלעגן זיך די בּחורים אין פּורים פאַרשטעלן און אויסקלויבּן אַ בּחור צו זײַן דער ראש ישיבה. זיי זענען געגאַנגען צום ראש ישיבה אַהיים און בּשעת חדוה האָט דער פאַרשטעלטער ראש ישיבה זיך אַראָפּ גערעדט פון האַרצן אַלע טענות וואָס ער האָט געהאַט צום ראש ישיבה פון אַ גאַנץ יאָר.
איין יאָר האָט דער פּורימדיקער ראש ישיבה איבּערגעצויגן דאָס שטריקל און האָט צופיל בּאַליידיקט דעם ראש ישיבה. נאָך פּורים האָבּן די בּחורים אים געהייסן גיין מפייס זײַן דעם ראש ישיבה. ער איז טאַקע געגאַנגען און זיך פאַרטיידיקט, זאָגנדיק, ''רבּי, זײַט מיר מוחל וואָס איך האָבּ גערעדט בּשעת שׁכּרות, אַזעלכע רייד קעגן אײַער כּבוד.''
האָט אים דער ראש ישיבה בּאַלד צוריק געענטפערט, ''די וועלט זאָגט אַ שפּריכוואָרט 'וואָס בּײַ אַ ניכטערן איז אופן לונג איז בּײַ אַ שִׁכּוֹר אופן צונג' איז דאָך אַ קשיא צו וואָס דאַרף מען זיך מטריח זײַן בּײַ אַן אָקס בּודק זײַן דעם לונג צו וויסן אַז ער איז כּשׁר, לאָז מען אים אָנ'שכּור'ן און בּודק זײַן דעם צונג, וועט מען גלײַך וויסן אויבּ ער איז כּשר? נאָר פון אַן אָקסענעם צונג איז קײַן בּאַווײַז ניט!''

der purim rov
in der volozhener yeshiva, flegn zikh di bokherem, in Purim, farshteln un oyskloybn a bokher tsu zayn der rosh yeshi've. zey zenen gegangen tsum rosh yeshi've aheym un b'shas khed've hot der farshtelter rosh yeshi've zikh arop geredt fun hartsn a'le tay'nes vos er hot gehat tsum rosh yeshi've fun a gants yor.
eyn yor, hot der puremdiker rosh yeshi've ibergetsoygn dos shtrikl un hot tsu'fil baleydikt dem rosh yeshi've. nokh Purim, hobn di bokherem em geheysn geyn m'fa'yes zayn dem rosh yeshi've. er iz ta'ke gegangen un zikh farteydikt, zogendik, “Re'be zayt mir moykhl vos ikh hob geredt beshas shikres, a'zalkhe reyd kegn ayer koved.”
hot em der rosh yeshi've bald tsurik ge'entfert, “di velt zogt a shprikhvort, 'vos ba a nikhtern iz afn lung, iz ba a shikr afn tsung'. iz dokh a ka'she, tsu vos darf men zikh matri'akh zayn, ba an oks, boydek zayn dem lung tsu visn az er iz kosher, loz men em onshikern un boydek zayn dem tsung, vet men glaykh visn oyb er iz kosher? nor fun an oksenem tsung iz kayn bavayz nit!”

The Purim Rabbi
The boys in the Volozhener Yeshiva use to dress up and disguise themselves on Purim and they would choose one of the boys to become and impersonate the Rosh Yeshiva (head Rabbi of the Yeshiva). They went to his home and when things got a bit joyful, the impersonator would go on to say all of the complaints that the boys had from the entire year.
One year, the Purim Rosh Yeshiva went a bit overboard and insulted the Rosh Yeshiva way too much. After Purim the other boys told him to go and apologize to the Rabbi. He listend to them and went to apologize and said in his own defense, “Rebbe, please forgive me I was inibreated when I spoke those words against you.”
The Rosh Yeshiva immediately answered him, “There's a famous Yiddish proverb, 'that which is in a sober person's lung, is on a drunk person's tongue' (a drunk persons words are a sober persons thoughts). Based on this theory, you can Eask a question, the halacha (Jewish law) is, when you slaughter an ox one needs to check its lungs to make sure that its kosher. Why go through all that trouble when you can simply get him drunk and immediately know if its kosher by checking its tongue? The answer is that from the tongue of an ox (in Yiddish also means an idiot) you cannot rely upon......

הרב של פורים
בישיבה של וולוז'ין, הבחורים היו מתחפשים מדי שנה בפורים ובוחרים מביניהם אחד להיות הרב של פורים. היו הולכים לבית של ראש הישיבה ובשעת חדוה היה המחופש מדבר על לבו את כל הטענות שהיו לו לראש ישיבה מכל השנה.
שנה אחת, הרב של פורים מתח את החבל קצת יותר מדי והעליב את ראש הישיבה.
אחרי פורים, הבחורים אמרו לו ללכת לפייס את ראש הישיבה. הוא באמת הלך לבקש סליחה ולהגנתו אמר, ''רבי, תסלח לי על מה שדברתי שהייתי שכור ופגעתי בכבודך.''
''ראש הישיבה מיד ענה לו, ''העולם אומר פתגם 'מה שיש למפוכח בַּרֵיאוֹת יש לשיכור על הלשון'. לכאורה זה קשה, למה מטריחים לבדוק את הריאות של שור אחרי ששוחטים אותו לראות אם הוא כשר. אפשר לשכר אותו ולבדוק את הלשון שלו ומיד נדע אם הוא כשר? אלא מלשון של שור (ביידיש שור זה גם אידיוט) אין להביא ראיה....


* Mishloach Manos, Food gifts and charity: The Book of Esther prescribes "the sending of portions one man to another, and gifts to the poor" (9:22). According to halakha, each adult must give two different foods to one person, and two charitable donations to two poor people. The food parcels are called mishloach manos ("sending of portions"), and in some circles the custom has evolved into a major gift-giving event.
To fulfill the mitzvah of giving charity to two poor people, one can give either food or money equivalent to the amount of food that is eaten at a regular meal. It is better to spend more on charity than on the giving of mishloach manot. In the synagogue, regular collections of charity are made on the festival and the money is distributed among the needy. No distinction is made among the poor; anyone who is willing to accept charity is allowed to participate. It is obligatory upon the poorest Jew, even one who is himself dependent on charity, to give to other poor people

*Malbim: Rabbi Meïr Leibush ben Jehiel Michel Wisser (March 7, 1809 – September 18, 1879), better known by the acronym Malbim, was a Rabbi, Hebrew grammar master, and Bible commentator.
The name "Malbim" is derived from the Hebrew initials of his name, and became his nick-name by frequent usage.


Express It In Yiddish Vol 1: Body Language”

500 Yiddish expressions and idioms about the nuances and mannerisms of body language. The body speaks its own language

אַ גוטע וואָך 
Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language


A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation

No comments:

Post a Comment