Tuesday, September 27, 2016

To Pray Or To Bray

Yearning For Some Nostalgia? Might You Remember The Happy Days? Master the Yiddish Language!! Now Easier Than Ever!!

This edition of Taste of Yiddish particularly caters to those Balei Tefiloh (who lead the prayers), myself included, who represent the congregants when they daven for the amud (lead the services) on the High Holidays. It is important for them to understand the meaning of the words when they daven in order to properly represent their congregants.

מחבר
Mechaber (Shulchan Aruch) 57:11 1
אַ שליח ציבּור וואָס שלעפּט אויס דאָס דאַווענען כּדי מ'זאָל הערן זײַן זיסן קולאיז אויבּ דאָס איז ווײַל ער פרייט זיך אין האַרצן אַז ער קען לויבּן און דאַנקען דעם בּאַשעפער מיט זײַן געזאַנגזאָל עס אים זײַן צו בּרכהאון ער זאָל דאַווענען מיט הכנעה און פּחד פאַרן בּורא עולםאָבּער טאָמער דאַווענט ער נאָר ווײַל ער וויל אַרויסווײַזן זײַן שטימע איז דאָס גאָר מיאוסעל כּל פּנים ווער עס שלעפּט אויס דאָס דאַווענען טוט נישט גוט ווײַל ער בּאַלעסטיקט דעם ציבּור.

transliterated
A shliyakh tsibur vos shlept oys dos davenen kedey m'zol hern zayn zis kol, iz oyb dos iz vayl er freyt zikh in hartsn az er ken loybn un danken dem bashefer mit zayn gezang, zol es em zayn tsu brokhe, nor er zol davenen mit hakhno'e un pakhad farn boyrey olom. ober tomer davent er nor vayl er vil a'roysvayzn zayn shtim(e) iz do gor mi'us. Al kol ponim ver es shlept oys dos davenen tut nit gut vayl er balestikt dem tsibur

English traslation
Shulchan Aruch* (Orach Chayim) 53:11 states: If the person leading the prayers prolongs his prayers to display his nice voice; if he does so out of happiness that he can praise Hashem with the sweetness of his voice, then may he be blessed; but only if he maintains his humility. However, if he is merely leading the prayers in order to display his mellifluous voice - it is considered to be disgraceful. In any event it is not good because it is an imposition on the public.

Original Version
שו"ע סינג ס"ק יא ש״ץ שמאריך בתפלתו כדי שישמעו קולו ערב אם הוא מחמת
ששמח בלבו על שנותן הודאה לשי"ת בנעימהתבא עליו ברכהוהוא שיתפלל בכובד ראש ועומד באימה וביראה אבל אם מכוין להשמיע קולו ושמח בקולו ה"ז מגונה ומ״מ כל שמאריך בתפילתו לא טוב עושה מפני טורח הציבור.

כף החיים*
Kaf Hachayim* (commenting on the above including the sources of the comments) 2

נזעל כּל פּנים ווער עס ציט אויס דאָס דאַווענען טוט נישט גוט א.א.וו.
נישט נאָר אין דער וואָכנס נאָר אַז דער ציבּור וויל נישט איז אפילו שבּת און יום טוב טאָר מען אויך נישט ציעןאון אפילו אַז דער ציבּור וויל יאָ אַ לענגערן דאַווענעןצו פיל שלעפּן איז פאַרמיאוסטדער עמודי שש זאָגט אַזאַ לשון, ''איך האַלט פיר די חזנים וואָס זענען מאריך מיט ניגונים און זיי זענען מודה אַז בּעת זיי צעזינגען זיך האָבּן זיי בּכלל נישט קײַן כּוונהאון צום מייסטן האָבּן זיי אין זין אַז זיי זאָלן געפעלן ווערן פאַרן עולם וועלכער זאָגט קוקט נאָר אָן וואָס פאַראַ גוטער חזן מיר האָבּןער קען די מלאכהאון בּשעת ער זינגט נעמט ער נישט אין אַכט אַרויסזאָגן די ווערטער אַזוי ווי עס שטייט אין מחזורער טראַכט נאָר פונעם כּבודגעלט און מתּנות וואָס ער וועט בּאַקומען דערפאַרדער מחבּר פון ספר ווי העמודים זאָגט ענדלעכע ווערטער נאָר ער לייגט צו:
ס'איז בּײַ מיר קײַן ספק נישט אַז דאָס פאַרלענגערן פון די קולות בּרענגט צו צו פאַרלענגערן דעם גלות...


transliteration
al kol ponim ver es tsit oys dos davenen tut nit gut ….
nisht nor in der vokhns nor az der tsibur vil nit iz afilu shabes un yom tov to men oykh bit tsi'yen. un afile az der tsibur vil yo a lengern davenen, tsu fil shlepn iz farmi'est. der Amudei Sheysh zogt aza loshn. “ikh halt fir di khazonim vos zenen marikh mit nigunim un zey zenen moyde az b'eys zey tsezingen zikh hobn zey bikhlal nit kayn kavone, un tsum meystn hobn zey in zin az zey zoln gefeln vern farn oylem velkher zogt 'kukt vos far'a guter khazen mir hobn, er ken di melokhe', un b'shas er zingt nemt er nit in akht a'royszogn di verter a'zoy vi es shteyt in makhzer. er trakh nor funem koved, gelt un matones vos er vet bakumen derfar. Der mekhaber fun seyfer vovey ho'amudim zogt endlekhe verter nor er leygt tsu:
s'iz ba mir nit kayn sofek az dos falengern fun di koyles brengt tsu tsu farlengern dem golus...

in English
If it's without the consent of the public including Saturdays and Holidays etc. Even with the public consent, to prolong the prayers too much is disgraceful. (Rashal* in beginnig of tractate Chulin chptr 50, Rabbi Chaim Benbenishti* Sheyurei Kneses Hagdola in his commentary on the Bais Yosef chptr 17, Rabbi Eliyahu Spira* Eliyahu Raba chptr 17) This is a quote from Rabbi Shlomo Efrayim Luntshitz (1540-1619) author of Amudai Shaish, “I call to task those cantors who draw out the prayers and songs and admit that while they are dragging out the prayers they are not focusing on understanding what they're saying. Most of them besides trying to impress the congregants who are saying 'look what a successful person he is, how well he sings and all the while don't enunciate the words properly, only thinking about the payment that they will receive afterward.
Similarly are the words of the author of Vovey Ho'amudim, and he ends his words by stating,
there is no doubt that by lengthening the vocals it is lengthening our golus (exile)”! 

in Hebrew
נזשם ומ״מ כל שמאריך בחפלתו לא טוב עושה וכו׳אם לא ברצון הקהל אפילו שבת ויו"ט ואף ברצון הקהל להאריך יותר מדאי הרי זה מגונהרש"לפ"ק דחולין
סי׳ ן׳שכנה״ג בהגב״י אות ט״זא״ר אות ט"זוז״ל עמודי שש, "קורא אני תגר על חזנים המאריכים בנגונים והמה מודים בדבר שבזמן שהוא מאריך בניגון אין לו כונה כלל ורובם מתכונים לבד שימצאו חן בעיני הבריות לומר כמה הוא איש חיל יודע ניגון ובשעת הניגון אינו חש אפילו לחיתוך אותיות ועי"ז העם ינשאוהו בכסף וזהב ומתנותוכעין זה גם דברי ווי העמודים וסוף דבריו ז״ל ואין ספק כי אריכות בקולות הוא אריכות הגלות.


this proverb comes to mind
יעדער אייזל האָט ליבּ צו הערן ווי ער אַליין הירזשעט

transliterated
yeder eyzl hot lib tsu hern vi er aleyn hirzhet

this proverb actually means
Every ass (donkey) likes to hear himself bray

translated to Hebrew
כל חמור אוהב לשמוע עצמו נוער



in addition
the acronym of the word cantor (chazan) in Yiddish is
חזנים זענען נאַראָנים

transliterated
chazonim zenen naronim

meaning
cantors are fools

in Hebrew
חזנים הם טיפשים (ראשי תיבות חזן ביידיש)

to which they retort (backwards)
ניין זענען חכמים

transliterated
neyn zenen chachomim

meaning
no they are wise

in Hebrew
לא הם חכמים(ראשי תיבות חזן הפוך ביידיש)



There are a number of explanations given why cantors are considered fools. One of the explanations that was explained by Rabbi Elimelech of Lizensk* is that in heaven there are numerous chambers, each one designated for a different purpose, each one on a different plane, closer to G-d. The chamber of song is situated right next to the chamber of repentance which is very close to G-d. Since they are already  up there with their song they should already grab the opportunity and repent.

The Midrash in Koheles expands on the verse in Ecclesiastes 7:5

טוב לשמוע גערת חכם מאיש שומע שיר כסילים

It is better to listen to the rebuke of a wise man than for one to listen to the song of fools”

The midrash says 'the wise man' means the speakers who teach the public. Although criticism hurts, it is beneficial, for it brings about moral improvement. 'The songs of fools' are the interpreters who put in their own meaning into the words of our sages. The songs they put to the words of our prayers are so distorted that they lose their original meaning. Perhaps that is what King Solomon meant by “the songs of fools”.

some more sayings
זינגען קען איך נישט אָבּער אַ מבין בּין איך

transliterated
zingen ken ikh nit ober a meyvin bin ikh

the saying actually means
I don't know how to sing but I am a mavin (connoisseur)

translated to Hebrew
לשיר אני לא יודע אבל אני מבין


perhaps this one
אַלע יידן קענען זײַן חזנים נאָר דאָס רוב זענען הייזעריק

transliterated
a'le yidn kenen zayn khazonim nor dos royv zenen heyzerik

in English
all Jews can be cantors but most are hoarse

in Hebrew
כל היהודים יכולים להיות חזנים אבל רובם צרודים


a story my father a"h liked to tell

דער נײַער חזן

די שול האָט אָנגענומען אַ נײַעם חזן אויף די ימים נוראיםדאָס האָט פּאַסירט ממש אין די לעצטע מינוטן פאַר ראש השנהדער געוויינטלעכער חזן פון אַלע יאָרן איז פּלוצלינג געשטאָרבּן און ס'איז נישט געווען קײַן צײַט צו מאַכן פּראָבּעס און אין גאַס האָט מען געשמועסט אַז דער נײַער חזן האָט אַ געזונטע שטימׁ(עאון איז אַ גוטער זאָגערהאָט מען אים אויפגענומען אַזוי ווי ער גייט און שטייטבּלינדערהייטאפשר קען מען זאָגען טויבּערהייטנוזאָל שוין זײַן דער אָ.
די שול איז געווען געפּאַקט מיט מענטשןקוים וואָס מ'האָט זיך געקענט אַ ריר געבּן.
קײַן ליידיקער זיצפּלאַץ נישט געווען צו טרעפן.
דער חזןאָנגעטאָן מיטן גאַנצן לבושזייער בּאַ'טעמ'טאײַנגענעם און מלכות'דיקער גייט צו צום עמוד און הייבּט אָן דעם פּיוט 'הנני העני ממעשער האָט געגעבּן אַן עפען אויף דאָס מויל און דער עולם איז נישט גוט געווארן און זיי האָבּן שיעור אַוועקגעחלשטמ'דאַרף האָבּן אַ ספּעציעלן טאַלאַנט אויף אַזוי נישט צו קענעןדי וועלט זאָגט אַז חזנים זענען נאַראָניםלויט ווי דער חזן האָט אַרויסגעוויזען זײַן קענטעניש האָט מען בּאַלד בּאַמערקט אַז ער מוז האָבּן שלמה המלך'ס חכמה.
דער מנהג איז אַז אין מיטן מוסף זאָגט מען דער תּפילה עלינו לשבּחווען מ'קומט אָן צו די ווערטער 'ואנחנו כּורעיםבּיקט מען זיך אויף דער ערדדער חזןאיז פאָרט געווען אַ שטיקל יראת שמים און ליגענדיק אויף דער ערד ווען ער איז געפאַלן כּורעיםהאָט ער זיך צעוויינטדער פּרעזידענט פון שול האָט דערזען דעם חזן וויינעןלויפט ער צו צו אים און גיט אים אַ זאָג מיט אַ ניגון פון פאַרדרוס, “איר וויינט נאָך!!!”

der nayer khazen
di shul hot ongenumen a nayem khazen af di yomim no'ro'im. dos hot pasirt mamesh in di letste minutn far Rosh Hashone. der deveyntlekher khazen fun a'le yorn iz plutsling geshtorbn un s'iz nit geven kayn tsayt tsu makhn pro'bes in gas hot men geshmuest az der nayer khazen hot a gezunte shtim(e) un iz a guter zoger, hot men em ufgenumen azoy vi er geyt un shteyt, blinderheyt. efsher ken men zogn toyberheyt. nu, zol shoyn zayn der o.
di shul iz geven gepakt mit mentshn. kam vos m'hot zikh gekent a rir gebn. kayn letdiker zitsplats nit geven tsu trefn.
der khazen, ongeton mitn gantsn levush, zeyer ba'tamt, ayngenem un malkhusdik.
er geyt tsu tsum omed un heybt on dem piyut 'hineni he'oni mi'maas' er hot gegebn an efn af dos moyl un der oylom iz nit gut gevorn un zey hobn shi'er avekge'khalisht. m'darf hobn a spetsyeln talant af azoy nit tsu kenen. di velt zogt az khzonim zenen naronim. loyt vi der khazen hot aroysgevizn zayn kentenish hot men bald bamerkt az er muz hobn shlomo hamelekhs khokhme.
der minhag iz az in mitn musef zogt men der tefilo 'oleinu leshabeyakh'. veb m'kumt on tsu di verter 'va'anakhnu koyrim' bikt men zikh af der erd. der khazen iz fort geven a shtikl yiras shomayim un ligendik af der erd ven er iz gefaln koyrim hot er zikh tseveynt. der president fun shul hot derzen dem khazen veynen, loyft er tsu tsu em un git em a zog mit a nigun fun fardrus, “ir veynt nokh!?”

The New Cantor
The synagogue hired a new chazan (cantor) to lead the prayers of the High Holidays. That happened literally that last minutes before the holiday began. The regular chazan, from the previous years, suddenly passed away and there was no time for any new tryouts and word in the street, rumor was ,that this new chazan has got it all, a tremendous voice and had the ability to express his prayer properly, so they hired him “as is” blindly. Or if you want deafly would work better. OK, let it be this guy.
The shul was packed with people, barely able to move; an empty seat was not to be had.
The Chazan dressed in his special garb, tasteful, emanating royalty. He approaches the podium and begins with the prayer “hineni he'oni mimas' “I , who have no merit”. He opened his mouth, and the congregants nearly fainted. One would need special talent to be so awful. There's a saying that cantors are fools. According to this cantor's 'know-how' or lack thereof, it appeared that he must have King Solomon's wisdom. 
The custom is that in middle of the musaf prayer you say the prayer of Aleinu. When you get to the word 'and we bow down” you fall on your knees and finish the prayer while prostrating. The cantor was a  G-d fearing person and while on the floor was crying, repenting. The president of the synagogue that hired him sees the cantor crying on the floor. He runs over to him and shouts, “ And you're the one that's crying!?”

החזן החדש
שכרו חזן חדש לבית הכנסת לימים הנוראיםזה קרה ממש בדקה ה99 לפני החגהחזן הרגיל שהתפלל כל השנים נפטר באופן פתאומי ולא היה זמן לנסות מישהו חדשברחוב דיברו שהחזן החדש יש לו קול נפלא ויודע פירוש המילותהסלסולים במקום הנכוןבקיצור כל המעלותשכרו אותו "בליינדעיוורבלי להסתכל או אפשר לומר חרשבלי לשמוע.
הבית הכנסת התמלאבקושי אפשר היה לזוזמושב פנוי אי אפשר היה למצואהחזן התחיל את התפילה ''הנני העני ממעש'' פתח את הפה בקול רם והקהל כמעט התעלףהוא נכנס בהידור לקטגוריה של 'ואין אנחנו יכולים'. הוא פשוט היה מומחה בלא לדעת.
כידוע באמצע מוסף אומרים 'עלינו לשבחוכשמגיעים ל'ואנחו כורעים ומשתחויםמשתטחים על הריצפה ואומרים עד סוף התפילההחזן החדשהיה יראת שמים וכשהיגע לכורעים הוא השתטח והזיל כמה דמעותהראש הקהל רואה מקצה השני של הבית הכנסת איך שהחזן בוכהרץ אליו וצועק לו, ''אתה עוד בוכה?!!!''


The Shulchan Aruch‎, literally: "Set Table" also known as the Code of Jewish Law, is the most authoritative legal code of Judaism. It was authored in Safed by Rabbi Yosef Karo in 1563 and published in Venice two years later. Together with its commentaries, it is the most widely accepted compilation of Jewish law ever written.
The halachic rulings in the Shulchan Aruch generally follow Sephardic law and customs, whereas Ashkenazi Jew will generally follow the halachic rulings of Rabbi Moshe Isserles whose glosses to the Shulchan Aruch note where the Sephardic and Ashkenazic customs differ. These glosses are widely referred to as the mappah (literally: the "tablecloth") to the Shulchan Aruch's "Set Table". Almost all published editions of the Shulchan Aruch include this gloss, and the term "Shulchan Aruch" has come to denote both Karo's work as well as Isserlis', with Karo usually referred to as "the mechaber" ("author") and Isserlis as "the Rema".
Rabbi Yaakov Chaim Sofer (1870-1939) was an Orthodox rabbi, Kabbalist, Talmudist and pose ("decisor of Torah law"). Sofer is author of the work of halakha ("Jewish law") titled Kaf Hachayim, by which title he is also known. His work is based on the Shulchan Aruch.

*Rabbi Solomon Luria (1510 - November 7, 1573) was one of the great Ashkenzic poskim (decisors of Jewish law) and teachers of his time. He is known for his work of Halcha, Yam Shel Shlomo, and his Talmudic commentary Chochmat Shlomo. Rabbi Luria is also referred to as Maharshal (Hebrew abbreviation: Our Teacher, Rabbi Solomon Luria), or Rashal (Rabbi Solomon Luria).

*Rabbi Chaim Benbenishti Born in 5363 in Constantinople (Turkey).

From an early age he was noted for his holiness, his learning of Torah and the extent of his knowledge in the chassis and poskim. At 21, his teacher urged him to marry the daughter of Rabbi David Cohen, and when he began writing his comment "Dina Deh'ayaï" The rabbis of the city named Hora Moreh, but he refused receive a salary or allowance for the same Rabbanim standby Pesach (Kimh'a Depissh'a). He also opposed an exemption from municipal taxes, as was usually the case Rabbanim. 
In 5,403 he was appointed Av Beth Din of the City of Torah and Dayane Izmir. After the death of Rabbi Yosef Ispaka, he was appointed with Rabbi Yaacov Lipa (author of Bnei Aharon), to be his successor as Rabbi of Izmir. He died in 5,433 while writing his book "H'amra veh'ayaï".

Elijah Spira (1660–1712) was son of Benjamin Wolf Spira. He was rabbi at Tiktin, and afterward preacher and director of a large Talmudic academy in his hometown of Prague. He published Eliyahu Zuṭa, a commentary on that part of Mordecai Yoffe's Levush relating to the Shulhan Aruk, Oraḥ Ḥayyim (Prague, 1689, 1701). He died at Prague April 14, 1712. His valuable work Eliyahu Rabbah (Sulzbach, 1757), containing discussions on the Oracḥ Chayim, was printed posthumously by his son, whose name is not given.

*Rabbi Elimelech Weisblum of Lizhensk (1717–1787[1]), a Rabbi and one of the great founding Rebbes of the Hasidic movement, was known after his hometown, Lizhensk near Rzeszów in Poland. He was part of the inner "Chevra Kadisha" (Holy Society) school of the Maggid Rebbe Dov Ber of Mezeritch (second leader of the Hasidic movement), who became the decentralized, third generation leadership after the passing of Rebbe Dov Ber in 1772. Their dissemination to new areas of Eastern Europe led the movement's rapid revivalist expansion.



Express It In Yiddish Vol 1: Body Language”
500 Yiddish expressions and idioms about the nuances and mannerisms of body language. The body speaks its own language

אַ כּתיבה וחתימה טובה און א גוט געבּענטשט יאָר

Chaim Werdyger


Bringing back the Yiddish language



1 comment:

  1. SUPER...I WISH YOU WOULD READ MY BOOKS...ESPECIALLY REVEALED: THE SECRET CODES OF THE VOICE IN THE ZOHAR....KSIVA VE CHATIMA TOVA

    ReplyDelete