Sunday, May 1, 2016

A Taste of Yiddish 3.5

Learn The Yiddish Language At Your Own Pace With Our Program (Workbook and 2 CD's) Now For Only $34.95





this week's proverbs
וואָס מען פאַרדינט מיטן ווינטגייט אַוועק מיטן רויך (לייכט אַרייןלייכט אַרויס)


transliterated
vos men fardint mitn vint, geyt a'vek mitn roy'ekh (laykht a'rayn laykht a'roys)


the proverb actually means
what you earn in the wind goes up in smoke (easy come, easy go)

translated to Hebrew
מה שמרוויחים בַרוח, נעלם עם העשן (כסף שבא בקלות הולך בקלות)

here's another
this one comes from the Midrash* (for a better understanding read the footnote)
דאָס, וואָס מען פאַרדינט דורך שקר, ווערט מען אָן מיט׳ן שלימזל...*

transliterated
dos, vos men fardint durkh sheker, vert men on mitn shli'mazel...

in English
that, which is profited through lies (cheating) will be lost through incompetency (bad luck)*

in Hebrew
כל מה שמרויחים דרך שקר מפסידים ע''י ביש מזל (שלימזל)*

definition of someone with bad luck (a shli'mazel)
אַ שלימזל פאַלט אויפן ריקן און צוקלאַפּט זיך די נאָז

transliterated
a shlimazel falt afn rikn un tsu'klapt zikh di noz

in English
an unlucky person (a shli'mazel) falls on his back and bruises his nose

in Hebrew
ביש מזל (שלימזל) נופל על גבו ומחבל את האף

מאַכן אַ יד-אחת
פאַראַן אַ שטאַרק אינטערעסאַנטער מדרש אויפן פסוק אין תהלים קאַפּיטל ז פסוק ט''ו, 'זע, ער אַנטפאַנגט אומרעכט און ער טראָגט אומגליק און געבּוירט ליגן.'
ר' לוי דערציילט אַז ווען גאָט האָט געזאָגט צו נח ער זאָל אַרײַננעמען אין דער תּיבה פּאָרן פון אַלע סאָרטן, זענען אַלע בּאַשעפענישן געקומען צו גיין געפּאָרט און אַרײַנגעגאַנגען.
קומט צו גיין פאַלשקייט, דער ליגנער, און וויל אַרײַן. זאָגט אים נח, '' דאָ, קענסט נישט אַרײַנגיין אַליין, דו מוזט האָבּן אַ בּת-זוג. האָט ער זיך אַרומגעדרייט בּיז ער האָט געטראָפן דעם שלימזל. זי פרעגט אים, ''פון וואַנעט קומסטו?'' שקר ענטפערט איר, ''פון נח'ן. איך האָבּ געוואָלט אַרײַנגיין אין דער תּיבה און ער לאָזט נישט אַרײַן אָן קיין שותּף. ווילסט מיט מיר חתונה האָבּן?'' ''און וואָס וועסטו מיר דערפאַר געבּן?'' האָט שקר געזאָגט, ''אַלעס וואָס איך פאַרדין גיבּ איך דיר אַוועק.'' האָבּן זיי בּיידע מסכּים
געווען אַז אַלעס וואָס שקר בּרענגט אַרײַן, גייט אַוועק פאַר שלימזל'ן. זיי זענען בּיידע אַרײַן אין דער תּיבה. נאָכן מבּול האָבּן זיי פאַרלאָזט די תּיבה און אַלץ וואָס שקר האָט פאַרדינט האָט שלימזל צוגענומען. שקר האָט פּרובּירט טענה'ן אַז עס בּלײַבּט אים גאָרנישט איבּער, האָט אים שלימזל בּאַלד גלײַכגעשטעלט, ''דאָס איז דאָך אונדזער אָפּמאַך, ניין?'' שקר האָט גאָרנישט געהאַט וואָס צו ענטפערן דערויף. דאָס איז טאַקע וואָס שטייט אין תּהילים, 'זע, ער אַנטפאַנגט אומרעכט און ער טראָגט אומגליק און געבּוירט ליגן.' ווײַל איין ליגן בּרענגט נאָך שקרים. עס איז דעמאָלט בּאַשטעטיקט געוואָרן אַז ווען איינער פאַרדינט זײַן געלט דורך שקר וועט ער דאָס פאַרלירן צום שלימזל.

makhn a yad-akhas
faran a shtark interesanter medrish afn posuk in tehilim kapitl 7 posuk 15,
'ze, er antfangt umrekht un er trogt umglik un geboyrt lign'
R' Levi dertseylt az ven Got hat gezogt tsu Noyakh er zol a'rayn'nemen in der teyve po'rn fun a'le sortn, zenen a'le bashefenishn gekumen tsu geyn ge'port un a'rayngegangen. kumt tsu get falshkeyt, der ligner un vil a'rayn. zogt em Noyakh, “do, kenstu nit a'raygeyn a'leyn, du muzt hobn a bas-zug. hot er zikh a'rumgedreyt, biz er hot getrofn dem shlemazl. zi fregt em, “fun vanet kumstu?” sheker entfert ir, fun Noyakhn. ikh hob gevolt a'raygeyn in der teyve un er lozt nit a'ray un kayn shutef. vilst mut mir khasene hobn?” “un vos vestu mur gebn derfar?” hot sheker gezogt, “a'les vos ikh fardin, geb ikh dir a'vek.” hobn zey beyde maskem geven az a'les vos sheker brengt a'rayn, geyt a'vek tsu shlemazln. zey zenen bey'de a'rayn in der tey've. nokhn mabel hobn zey farlozt di tey've un alts vos sheker hot fardint hot shlemazl tsugenumen. sheker hot prubit taynen az es blaybt em gornit i'ber, hot em shlemazl bald glaykhgeshtelt, “dos iz dokh undzer opmalh, neyn?” sheker hot gornit gehat vos tsu entfern deroyf. dos is ta'ke vos shteyt in Ti'lem, 'ze, er antfangt umrekht un er trogt umglik un geboyrt lign', vayl eyn lign brengt nokh shkorim. es iz demolt bashtetikt gevorn az ven eyner fardint zayn get durkh sheker, vet er dos farlirn tsum shlemazl.

The Colluders
*There is a fascinating Midrash in Psalms (the Midrash is an ancient commentary on part of the Hebrew scriptures, attached to the biblical text. The earliest Midrashim come from the 2nd century AD, although much of their content is older) that explains the following verse (Psalms 7:15)
Behold, the wicked brings forth iniquity; Yes, he conceives trouble and brings forth falsehood
Rabbi Levi explains that at the time that G-d said to Noah, he should take into the ark a pair from every kind, all of the creatures came in pairs and entered the ark. Along came Falsehood (the liar) and wanted entry. Noah said to him, You cannot enter lest you pair up. He wandered about until he bumped into the one that causes Bad Luck (the loser). She asked him, Where are you coming from? Falsedhood answered, “From Noah's. I wanted to
enter the ark and he wouldn't allow anyone in, that's not paired up. Would you marry me? Bad Luck answered in return, “And what would you give me in return?” Flasehood answered' Whatever I earn, I will turn over to you”. They both agreed that whatever Falsehood brings in goes to Bad Luck. They both entered the Ark. After the flood they left the Ark and Falsehood brought in the profits and Bad Luck took it all away. Falsehood tried to complain that he is left with nothing. Bad Luck answered him, Isn't that what we agreed?” Falsehood had nothing to say about that. That is what the verse in Psalms means: Behold, the wicked brings forth iniquity; Yes, he conceives trouble and brings forth falsehood”, for Falsehood breeds Falsehood. It was then established that whenever one earns his money dishonestly (by cheating), he will lose it to Bad Luck.

The Original Text in Aramaic
מדרש שוחר טוב תהילים ז פסוק ט''ו
הנה יחבל און והרה עמל וילד שקר (תהילים ז'). א״ר לוי בשעה שאמר הקב''ה לנח שיכניס שנים שנים מכל מין לתיבה באו ונכנסו כולם לתיבה, (בראשית ז') שנים שנים באו אל נח (מכל בשר). נכנסו כל אחד ואחד וזוגו עמו. אתא שיקרא בעי למיעל א''ל נח לית את יכיל אא''כ נסבת לך זוג פגע בפחתא א''ל מן אן את אתי א''ל מן גבי נח דאזילת בעי למיעל לתיבותא ולא שבק לי אלא אמר לי אי אית לך בר זוג את מיעל ואי את בעי תהוי זוגי א''ל ומה את יהיב לי א''ל אנא מתקן עמך דכל מה דאנא מסגל את נסבת אתקון ביניהון דכל דשיקרא מכנס תהא פחתא נסבא ועלון תרויהון לתיבותא כיון דנפיק הוה שיקרא אזל ומכנס ופחתא נסבא דקדמי קדמי אתא שיקרא א''ל אן אינון כל דסגילית א''ל ולאו כן אתקנת עמי דכל מה דאת מכנס אנא נסבא ולא הוה ליה פתחון פה לכך נאמר הרה עמל וילד שקר. שיקרא מוליד שיקרא

קשרו קשר – לעשות יד אחת
*שניים שניים באו אל נח: בא שקר ורצה לעלות גם לתיבה, נח אמר לו שהוא לא יכול כי אין לו בת זוג. שקר הלך ופגע בפחתא (ביש-מזל), פחתא שאלה את שקר 'מאיפה אתה בא?' ענה לה שקר 'אני בא מנח ניסיתי לעלות על התיבה של נח אבל נח לא הרשה לי, רק אם יש לי בת זוג אני יכול לעלות לתיבה'. שקר שאל את פחתא אם היא תהיה מוכנה להיות הבת זוג שלו. פחתא ענתה 'ומה תתן לי?' ענה לה שקר 'נתקן, שכל מה שאני מכניס את לוקחת', תיקנו ביניהם שכל ששקר מכניס פחתא תקח, ושקר ופחתא עלו לתיבה. אחר שיצאו מן התיבה, שקר הלך וכינס ופחתא לקחה ראשון ראשון, שקר אמר לפחת וטען "אני רוצה כל מה שאת פחתא מכניסה", ענתה לו פחתא 'הרי סיכמנו שכל מה שאתה מכניס אני לוקחת!', ולשקר לא היה פיתחון פה לכך נאמר 'הרה עמל וילד שקר' שקר מוליד שקר.


A Brand New Release of These Two Books

https://goo.gl/HeLe8R                                        https://goo.gl/4Knicw



For Other Selections Click Below

אַ  גוטע וואָך 

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation








No comments:

Post a Comment