Saturday, October 25, 2014

A Taste of Yiddish 5.5

People Are Talking About Yiddish In 10 Lessons!! 

A Language For Everyone!!

Now For Only $70.00!!







this week's proverb
וועמען דאָס גליק שפּילט, דער טרעפט אפילו אומגעצילט

transliterated
vemen dos glik shpilt, der treft a'filu umge'tsilt

the proverb actually means
one who is in luck, hits the target without aiming

translated to Hebrew
מי שמזלו משחק לו יקלע למטרה אפילו בלי כוונה

similarly in Tractate Yoma 22b (Aramaic)
כמה לא חלי ולא מרגיש גברא דמרה סייעה (יומא כ''ב:)

in Yiddish
ווי ווייניק דאַרף דער מענטש טרויערן און זיך סטאַרען וועמען ג-ט העלפט, (יומא כב:)

transliterated
vi veynik darf der mentsh troyrn un zikh sta'ren, vemen G-t helft

in English
How little does he whom the Lord supports need to grieve or trouble himself! (Yoma 22b)

in Hebrew
כמה סמוך ומובטח ואין צריך לחלות ולדאג מכל רעה מי שהקב"ה בעזרו


טרעפן אין ציל
דער ווילנער גאון האָט אַמאָל געפרעגט בּײַם דובּנער מגיד, “זאָגט מיר ר' יעקב, ווי פאַלט עס אײַך אײַן אין קאָפּ צו יעדן ענין פּונקט אַזאַ משל וואָס איז ריכטיק צוגעפּאַסט?”י
ענטפערט דער דובּנער מגיד, ''איך וועל אײַך דאָס דערקלערן אויך מיט אַ משל. אַ רײַכער פּריץ וואָס איז געווען אַ גרויסער יחסן, האָט געהאַט אַ זון וועמען ער האָט אַוועקגעשיקט אין אַ מיליטערישע אַקאַדעמיע זיך לערנען שיסן. פינף יאָר האָט דער זון שטודירט בּיז ער האָט זיך אויסגעלערענט שיסן אין ציל און האָט דערויף בּאַקומען אַ גאָלדענעם מעדאַל. נאָכדעם איז ער גליקלעך געפאָרן אַהיים צום פאָטער אים ווײַזן וואָס ער האָט געלערענט כּדי דער פאָטער זאָל זיך קענען שטאָלץ האַלטן מיט אים.
אויפן וועג אַהיים איז אים אויסגעקומען זיך אָפּשטעלן אין אַ דאָרף וואו די פערד זאָלן זיך אָפּרוען. אויף איינע פון די ווענט אין שטאַל האָט ער בּאַמערקט, צייכענונגען פון קרײַד צירקלען און אין דעם מיטלפּונקט פון יעדן רינג איז געווען אַ קליין לעכל וואָס האָט געצייגט אַז עמעצער האָט דאָרט אַרײַנגעשאָסן אַ קויל. דער יינגער פּריץ איז דאָרט געבּליבּן שטיין פארגאַפט. ווער האָט דאָס געקענט זײַן דער וואונדערליכער שיסער, וואָס טרעפט אַזוי גוט אין ציל? אין וועלכער אַקאַדעמיע האָט ער שטודירט און וואָסער מעדאַלן האַלט ער פאַר אַזאַ אויסער ווי געוויינטליכע שיסערײַ? ער האָט זיך גענומען פאָרשן בּיז ער האָט געטראָפן דעם שיסער אַליין. דאָס איז געווען אַ קליין דאָרפס-יינגל, מיט צעריסענע קליידער און געגאַנגען בּאָרוועס.
"זאָג מיר, וואו האָסטו זיך אויסגעלערענט אַזוי גוט צו טרעפן אין ציל?” פרעגט אים דער יונגער פּריץ.
דער דאָרפס-יונג ענטפערט אים, “איך טו אַזוי. פריער שיס איך אויף דער וואַנט, גלאַט אַזוי, און טרעף וואו עס לאָזט זיך. נאָכדעם ווי עס ווערט אַ לעכל אין דער וואַנט פון דער קויל, נעם איך אַ שטיק קרײַד און מאָל אויס אַרום דעם אַ צירקל.”
"און אַזוי איז אויך מיט מיר.” האָט דער דובּנער מגיד געענדיקט. “נישט צו יעדער ענין זוך איך צו פאַרפאַסן אַ פּאַסיקן משל, פאַרקערט, ווען איך הער פון עמעצן אָדער עס פאַלט מיר אַליין אײַן אַ שיינע מעשה אָדער אַ שיינעם משל, זוך איך מיר אויס אַ פּאַסיקן ענין פאַר אַ נמשל....”

Trefn In Tsil
der Vilner Go'en hot amol gefregt bam Dubner Magid, “zogt mir R' Yacov, vi falt es aykh ayn in kop tsu yedn inyen punkt a'za moshl vos iz rikhtik tsugepast?”
entfert der Dubner Magid, “ikh vel aykh dos derklern oykh mit a moshl. a raykher porets vos iz geven a groyser yakhsn, hot gehat a zun vemen er hot avekgeshikt in a militerishe akademye zikh lernen shisn. finf yor hot der zun shtudirt biz er hot zikh oysgelerent shisn in tsil un hot deroyf bakumen a goldenem medal. nokhdem iz er gliklekh geforn aheym tsum foter em vayzn vos er hot gelernt kedey der foter zol zikh kenen shtoltz haltn mit em.
afn veg a'heym iz em oysgekumen zikh opshteln in a dorf vu di ferd zoln zik op'ru'en. af eyne fun di vent in shtal hot er bamerkt, tseykhenungen fun krayd tsirklen un in dem mitlpunkt fun yedn ring iz geven a kleyn lekhl vos hot getseygt az emetser hot dort a'rayngeshosn a koyl. der yunger porets iz dort geblibn shteyn fargaft. ver hot dos gekent zayn der vunderlikher shiser, vos treft azoy gut in tsil? in velkher akademye hot er shtudirt in voser medaln halt er far aza oyser vi geveyntlikhe shiseray? er hot zikh genumen forshn biz er hot getrofn dem shiser aleyn. dos iz geven a kleyn dorfs-yingl, mit tserise'ne kleyder un gegangen borves.
zog mir, vu hostu zikh oysgelerent azoy gut tsu trafn in tsil?” fregt em der yunger porets.
der dorfs-yung entfert em, “ikh tu azoy. fri'er shis ikh af der vant, glat azoy, un tref vu es lozt zikh. nokhdem vi es vert a lekhl in der vant fun der koyl, nem ikh a shtik krayd un mol oys arum dem a tsirkl.”
"un azoy iz oykh mit mir.” hot der Dubner Magid ge'endikt. “nit tsu yeder inyen zukh ikh tsu farfasn a pasikn moshl, farkert, ven ikh her fun emetsn, oder es falt mir aleyn ayn a sheyne mayse oder a sheynem moshl, zukh ikh mir oys a pasikn inyen far a nimshl...”
Hitting The Target
The Gaon of Vilna once asked the Magid of Dubna (who was known for his parables) “Tell me R' Yacov, how is it that the exact parable always comes to mind that perfectly matches the situation?”
Answers the Dubna Magid, “I will explain it to you also with a parable. A rich nobleman, of aristocratic descent, had a son, whom he sent away to a military academy to learn how to shoot. For five years the son studied until he was able to hit the target in the center and he received a gold medal for it. After that, he went home feeling lucky, to his father to show him his accomplishment, so he can exult in pride with him.
On the way home, he happened to stop over in a village so the horses can rest. On one of the walls in the stall, he noticed that someone drew a number of cirlces, made with chalk, on the wall and in each of the circles' center there was a little hole. It was apparent that it was made by a bullet.
The young nobleman stood there in awe, wondering who is that wonderful shooter that hits his targets so precisely? In what academy did he study? And what type of medals has he received for such amazing marksmanship?
He began investigating until he found the shooter himself. It was a young boy, a peasant with torn clothing and barefoot.
"Tell me, where did you learn to shoot so well to hit the target dead center?” asks the young nobelman.
The village kid answered him, “I do as follows. First I shoot at the wall and hit it where it may. Then when there is a hole in the wall from the bullet, I take a piec of chalk and draw a circle around it....” “and the same is also with me.” the magid of Dubna ended. “I don't look to create for every scenario a matching parable. On the contrary, when I hear from someone or create on my own a nice story or a nice parable, I then look for a matching event that I can apply it to.”

קליעה במטרה
הגאון מוילנה פעם שאל את המגיד מדובנה, ''תגיד לי ר, יעקב, איך נופל לך בראש לכל ענין, משל, שבדיוק מתאים לנושא?''
ענה לו המגיד, ''אני אסביר לך גם את זה עם משל. לפריץ עשיר, שהיה יחסן גדול, היה בן ששלח אותו לאקדמיה צבאית ללמוד לירות. חמש שנים הבן התאמן עד שהוא למד לקלוע למטרה וקיבל אות הצטיינות על זה. אחר כך, מאושר, נסע הביתה לאביו להראות לו את היכולת שלו, שיהיה לו במה להתגאות בו.
דרך הביתה יצא לו לעצור בעיירה קטנה, שהסוסים יכלו לנוח מהדרך. על אחד הקירות באורווה הוא שם לב לעיגולים מצויירים עם גיר ובאמצע כל עיגול חור קטן שמראה שמישהו ירה לתוכו. הפריץ הצעיר נעצר בהתפעלות, מי זה הצלף המופלא הזה שקולע בכזה דיוק למטרה? באיזה אקדמיה הוא למד ואיזה מדליות הוא צבר לכזה ירי חריג? בקיצור הוא התעניין אחריו עד שהוא מצא הצלף בעצמו, ילד כפרי עם בגדים קרועים והלך יחף.
''תגיד לי, איפה למדת לקלוע במטרה כל כך טוב?'' שואל אותו הפריץ הצעיר
הילד הכפרי עונה לו, ''אני עושה כך. קודם כל אני יורה על הקיר, סתם ככה, וקולע איפה שלא יהיה. אחרי זה שנהיה חור בקיר מהכדור, אני לוקח את הגיר ומצייר עיגול סביב זה....”
''וכך גם אני עושה,'' סיים המגיד מדובנה. ''לא לכל ענין אני מחפש ליצור משל מתאים, ההפך הוא נכון, כשאני שומע ממישהו או שנופל לי רעיון לסיפור יפה או משל בראש אני מחפש לי ענין להשתמש בו כנמשל...''

Yiddish In 10 Lessons”
workbook and CD's
NOW AVAILABLE

A QUICK AND EASY WAY TO LEARN YIDDISH

אַ גוטע וואָך

Chaim Werdyger

Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation

No comments:

Post a Comment