Thursday, October 2, 2014

A Taste of Yiddish 5.2 (Yom Kippur)

Expressions From Previous Years



Part of a Prayer of Yom Kippur
און די דרײַ זאַכן, תּשובה, תּפילה און צדקה, זענען מבטל די בּייזע גזירה

un dray zakhn, te'shu've, te'fi'lo un tse'do'ko zenen me'va'tl di bey'ze ge'zey're

But Repentance, Prayer and Charity Remove the Evil of the Decree!

וּתְשׁוּבָה וּתְפִלָּה וּצְדָקָה מַעֲבִירִין אֶת רׂעַ הַגְּזֵרָה

u'se'shu'vo u'se'fi'lo u'tse'do'ko ma'vi'rin es roi'a ha'ge'zei'ro

this week's proverb (repeat)
זאָג נישט פאַר ג-ט ווי גרויס דײַנע פּראָבּלעמען זענען, זאָג פאַר דײַנע פּראָבּלעמען ווי גרויס ג-ט איז

transliterated
zog nit far G-t vi groys dayne problemen zenen, zog far dayne problemen vi groys G-t iz

this proverb actually means
don't tell G-d how big your problems are, tell your problems how big G-d is

translated to Hebrew
אל תאמר להקב"ה כמה גדולות הצרות שלך,אלא תגיד לצרות שלך כמה גדול הקב"ה


דער קעניג וואָס איז מוחל און פאַרגיט אונדזערע זינד
ר' לוי יצחק, דער בּאַרדיטשעווער רב האָט געפרעגט: “ווי אַזוי קענען מיר מאַכן די בּרכה, 'מלך מוחל וסולח לעוונותינו׳ דאָס הייסט 'דער קעניג וואָס איז מוחל און פאַרגיט אונדזערע זינד'? טאָמער חס ושלום וועט ער אונדז נישט מוחל זײַן און ס'וועט אויסקומען אַז מיר מאַכן אַן אומזיסטע בּרכה (וואָס מ'טאָר נישט טאָן)? נאָר וואָס דען'', גיט ר' לוי יצחק צו פאַרשטיין מיט אַ משל, ''אַ קינד זעט אַן עפּל אין זײַן פאָטערס האַנט און עס האָט זיך אים פאַרגלוסט . ער איז פאַרצווייפעלט, נישט וויסענדיק אויבּ ער וועט בּאַקומען דעם עפּל. וואָס טוט אַ קלוג קינד? ער מאַכט שנעל אַ בּרכה, בּורא פּרי העץ, מיט דעם פאַרזיכערט ער זיך אַז דער פאָטער וועט אים געבּן דעם עפּל. מיר טוען דאָס אייגענע, מיר גיבּן אַ זאָג די בּרכה. דורכדעם פאַרזיכערן מיר זיך אַז ער וועט אונדז מוחל זײַן. ער וועט דאָך נישט וועלן אַז זײַנע קינדער זאָלן מאַכן אַ בּרכה לבטלה.''י

melekh moykhl vesoleyakh la'avonoseynu
Reb Levi Yitskhok, der Barditshever rov, hot gefregt: “vi azoy kenen mir makhn di brokhe, 'melekh moykhl vesoleyakh la'avonoseynu' dos heyst 'der kenig vos iz moykhl un fargit undzere zind'? tomer, khas vesholem, vet er undz nit moykhl zayn un s'vet oyskumen az mir makhn an umziste brokhe (vos m'tor nit ton). nor vos den” git R' Levi Yitskhok tsu farshteyn mit a moshl. “a kind zet an epl un zayn foters hant un es hot zikh em farglust. Er iz fartsveyfelt, nit visndik oyb er vet bakumen dem epl. vos tut a klug kind; er makht shnel a brokhe, boy'rey pri ho'eyts; mit dem farzikhert er zikh, az der foter vet em gebn dem epl. mir tu'en dos eyge'ne; mir gibn a zog di brokhe. durkh'dem farzikhern mir zikh, az er vet undz moykhl zayn, er vet dokh nit veln az zayne kinder zoln makhn a brokhe leva'to'le....

the King that forgives and pardons our sins
Reb Levi Yitzchok of Bardichev asked, “How can we make the blessing on Yom Kippur, 'the King that forgives and pardons our sins'? Perhaps, G-d forbid, He will not forgive our sins and we will have made a blessing in vain (which is not permitted)? “It must be, then”, explained Reb Levi Yitzchok with a parable, “anologous to a child that sees an apple in his father's hand and he craves for it. He is uncertain whether he will get the apple or not. What would a smart kid do? He would quickly say the blessing on the apple (Blessed are You, L-rd our G-d, King of the universe, who creates the fruit of the tree ) that his father would give it to him, not wanting his child to say a blessing in vain. We do the same, we quickly say the bracha, confident that He will forgive our sins. After all, He wouldn't want his children to say a blessing in vain.”

מלך מוחל וסולח לעוונותינו
רבי לוי יצחק מברדיציב היה אומר: כיצד מברכים אנו ביום הכפורים, 'מלך מוחל וסולח לעוונותינו׳, שמא חלילה לא ימחול, ונמצאים מברכים ברכה לבטלה ? ''אלא'' מסביר רבי לוי יצחק, ''משל לתינוק הרואה תפוח בידי אביו, וחשקה נפשו בו, ספק מקבל ספק אינו מקבל, תינוק פקח מה עושה? עושה ברכת בורא פרי העץ, מעתה מובטח לו שאביו יתן לו התפוח. אף אנו כן, חוטפים ומברכים, מעתה מובטח שימחול לנו, הרי לא יביא בניו לידי ברכה לבטלה.''י

 תּשובה לויטן שולחן ערוך
מ׳האָט אַמאָל געפרעגט דעם חידושי הרי״ם — פאַרוואָס האָט דער שלחן ערוך נישט קײַן ״הלכות תשובה״ ווי דער רמב״ם?י
'' ווייל דער רמב״ם האָט געשריבּן הלכות אפילו אויף דינים וואָס זענען נישט נוהג בּזמן הזה! אָבּער דער שולחן ערוך האָט געשריבּן די דינים און הלכות וואָס זענען נאָר נוהג בּזמן הזה וכּידוע טוט מען בּזמן הזה נישט קײַן תּשובה...י

Teshuva
m'hot amol gefregt dem Khi'du'shey Harim, farvos hot der Shulkhan Arukh nit kayn Hilkhes Teshuva vi der Rambam?
"vayl der Rambam hot geshribn halokhes a'filu af dinim vos zenen nit noyheg b'zman ha'ze! ober der Shulkhan Arukh hot geshribn di dinim vos zenen nor noyheg b'zman ha'ze. un s'iz dokh bakant az b'zman ha'zeh tut men nit kayn teshuve.....

Teshuva according to the Shulchan Aruch
The Chdushei Harim was once asked, “How is it that the Shulchan Aruch (The code of Jewish law) doesn't address the laws of Teshuva (repentance) like the  Rambam (Maimonides) does”?
He explained, “Because the Rambam also deals with laws that are not relevant nowadays while the Shulchan Aruch deals with laws that only apply nowadays. And we know, people, nowadays, don't repent.



תשובה
שאלו פעם את החידושי הרי''ם זצ''ל איך זה שבשולחן ערוך אין סימן על הלכות תשובה כמו שיש ברמב''ם?י
הוא ענה, כי הרמב''ם כתב הלכות גם על דינים שאינם נוהגים בזמן הזה. והשולחן ערוך מתעסק רק בדינים שנוהגים בזמן הזה. וכידוע בזמן הזה לא מתעסקים בתשובה....י

Master the Yiddish language with
"Yiddish In 10 Lessons"



Yiddish In 10 Lessons”
workbook and CD's
NOW AVAILABLE
A QUICK AND EASY WAY TO LEARN YIDDISH
אַ גמר חתימה טובה
Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language
(if for some reason you stop receiving the emails, just check your spam. To avoid that from happening, just add my email address to your address book or send me an email)
A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation

No comments:

Post a Comment