Saturday, December 14, 2013

A Taste of Yiddish 4.15

To better enjoy the Yiddish proverbs and expressions you can now purchase the Yiddish Home Study Program containing a 350 page workbook and 2 CD's for just $89.00
Yiddish is one of the richest languages in the world
 filled with expressions, idioms and proverbs  
Yiddish In 10 Lessons Home Study Program is now $99.00
Regular Price $129.

this week's proverbs on jealousy and revenge
אויף יעדן מענטשן וואָס בּאַטייליקט זיך אין אונדזער לייד,
זענען פאַראַן טויזענט אַנדערע וואָס פאַרגינען נישט אונדזער פרייד
transliterated
af yedn mentshn vos bateylikt zikh in undzer layd (leyd),
zenen fa'ran toyzent  an'de're vos farginen nit undzer freyd
the proverb actually means
for every person that participates in our anguish, there are a thousand others that envy our happiness
translated to Hebrew
על כל אדם המשתתף בצערנו, יש אלף אחרים המתקנאים בשמחתנו

Here's another
איך איין אויג, אַבּי ער בּיידע אויגן
transliterated
ikh eyn oyg abi er beyde oygn
in English
I (will lose) one eye as long as he (loses) both eyes
in Hebrew
לי עין אחת כל עוד שהוא שתי עיניים
(לא איכפת לי לאבד עין אחת העיקר שהוא יאבד את שתי עיניו)

this one's from tractate Senhedrin 102b
דער וואָס נעמט נקמה איז גרייט חרב מאַכן זײַן אייגענע הויז
transliterated
der vos nemt ne'ko'me iz greyt khorev makhn zayn eygene hoyz
in English
he who takes his vengeance is ready to destroy his own house
(just to satisfy his anger)
the original text in Aramaic
דפרע קנאה מחריב ביתיה (סנהדרין קב:)
in Hebrew
איש חֵמָה הרוצה לנקום מחברו הוא יהרוס ויחריב גם את ביתו, רק כדי לעשות נקמה באיש ריבו ולכלות חמתו

אַ מעשה'לע
מען האָט אַמאָל געפרעגט ר' יהונתן אייבּעשיץ ז''ל:
    וואָס איז די סיבּה אַז עס קומט אַ ייד מיט אַ שאלה פון טרפת און דער רב פּסק'נט ס'איז טרייף, האָט נישט דער ייד קײַן שום טענות, אפילו אַז עס בּאַטרעפט אַ גרויסע סומע געלט. אַנדערש איז אָבּער אַז עס קומען צום רב צוויי יידן, איינער מאָנט בּײַם צווייטן געלט און אַז דער רב פּסק'נט איינעם צו, ווערט דער צווייטער אין צאָרן אויפן רב, כאָטש דער שאָדן איז גאַנץ אַ קליינער?”
    דאָס איז דערפאַר – האָט דער רבי ר' יהונתן געענטפערט. - ווײַל דער מענטש אַרט נישט אַזוי ווײַט וואָס ער האָט היזק, נאָר וואָס דער צווייטער פאַרדינט.''

a maysele
men hot amol gefregt reb yoynesn eybeshits:
vos iz di si'be az es kumt a yid mit a shay'le fun tarfes un der rov pasknt s'iz treyf, hot nit der yid kayn shum taynes, a'filu az es batreft a groyse su'me gelt. andersh iz o'ber az es kumen tsum rov tsvey yidn, eyner mont bam tsveytn gelt un az der rov pasknt eynem tsu, vert der tsveyter in tsorn afn rov, khotsh der shodn iz gants a kleyner?
dos iz derfar – hot reb yoynesn ge'entfert – vayl der mentsh art nit a'zoy vayt vos er hot hezik, nor vos der tsveyter fardint.

A story
Someone once asked Rabbi Yonasan Eibeschutz (1690-1764):
What is the reason that when a person comes to a rabbi with a question about treifot (something being kosher or not) and the Rabbi rules that it is not kosher, the person has no argument, even if the damage adds up to a big sum of money. However, when two people come to the Rabbi about a monetary dispute One demands money from the other and the Rabbi rules in favor of one, the other becomes angry at the Rabbi even though the loss is nominal?
That is because – Rabbi Eybeshutz answered – The person isn't bothered so much by his own loss as much as the other person's win.

סיפור
מישהו פעם שאל את ר' יהונתן איבשיץ ז''ל
מה הסיבה כשיהודי בא לרב עם שאלה על טריפה והרב פוסק שזה טרף אז אין ליהודי שום תרעומות על הרב אפילו שזה אמור להיות הפסד גדול. מצד שני אם יהודי תובע כסף מהשני ומזמין אותו לרב והרב פוסק לטובת אחד אז השני מתמלא כעס על הרב, אפילו שזה רק הפסד קטן?
הסיבה היא – ענה לו ר' יהונתן – שלבן אדם לא איכפת כל כך שהפסיד כסף כמו שאיכפת לו שהשני הרוויח...

און הבל האָט אויך געבּראַכט
אין בּראשית פּרק ד פּסוק א-ו שטייט :אדם האָט זיך בּאַהאָפטן מיט זײַן ווײַבּ חוה און זי איז געוואָרן טראָגעדיק און האָט געבּוירן קַיִן און זי האָט געזאָגט איך האָבּ בּאַשאַפן אַ מענטש מיט ג-ט. און זי האָט נאָכאַמאָל געהאַט אַ קינד און אים אַ נאָמען געגעבּן הֶבֶל. הֶבֶל איז געווען אַ פּאַסטעך פון שאָף און קַיִן האָט געאַקערט און געזײט די ערד. און עס איז געווען די סוף פון אַ פּאָר טעג האָט קַיִן געבּרענגט פון דער ערד אַ מנחה, אַ מתּנה צו ג-ט. און הֶבֶל האָט אויך געבּראַכט די ערשט–געבּוירענע און די פעטסטע שאָף. און ג-ט האָט אָנגענומען הֶבֶל'ס מנחה און נישט קַיִנ'ס.
אַז דו וועסט אין זיך אַרײַנקוקן – האָט דער אייבּערשטער געזאָגט צו קַיִן נאָכדעם וואָס ער האָט גע'הרג'ט הֶבֶל– וועסטו זען, אַז דײַן פאַרדרוס קומט בּכלל נישט וואָס איך האָבּ נישט מקבּל געווען דײַן קרבּן, נאָר דער עיקר איז דײַן קנאה, וואָס דו בּיסט מקנא דײַן בּרודער הֶבֶל, וואָס איך האָבּ זײַן קרבּן יאָ אָנגענומען....(חידושי הרי''ם)

un hevl hot oykh gebrakht
in be'rey'shis shteyt odom hot zikh bahoftn mit zayn vayb kha've un ziiz gevorn trogedik un hot geboyrn kayin un zi hot gezogt ikh hob bashafn a mentsh mit G-t. un zi hot nokhamol gehat a kind un em a nomen gegebn hevel. hevel iz geven a pastekh fun shof un kayin hot ge'akert un gezeyt di erd. un es iz geven di sof fun a por teg hot kayin gebrengt fun der erd a minkhe, a ma'to'ne tsu G-t. un hevel hot oykh gebrakht di ersht-geboy're'ne un di fets'te shof. un G-t hot ongenumen hevels minkhe un nit kayins
az du vest un zikh a'raynkukn – hot der eybershter gezogt tsu kayin,nokh dem vos er hot ge'harget hevel – vestu zen az dayn fardrus kumt b'khlal nit vos ikh hob nit ongenumen dayn korbn, nor der i'ker iz dayn ki'ne, vos du bist me'ke'ne dayn bruder hevel, vos ikh hob zayn korbn yo ongenumen.

and Abel - he also brought
Cain and Abel were according to the Book of Genesis, two sons of Adam &Eve. As is written in Genesis4:1-6, And the man knew Eve his wife; and she conceived and bore Cain, and said:'I have gotten a man with the help of the G-d. And again she bore his brother Abel. And Abel was a keeper of sheep, but Cain was a tiller of the ground. And in process of time it came to pass, that Cain brought of the fruit of the ground an offering unto the Lord. And Abel, he also brought of the firstlings of his flock and of the fat thereof. And the Lord had respect unto Abel and to hisoffering; but unto Cain and to his offering He had not respect. And Cain was very wroth, and his countenance fell. And the Lord said unto Cain: 'Why art thou wroth? and why is thy countenance fallen? And Cain ended up committing the first murder by killing his brother.
Exegeses of Genesis 4 by ancient and modern commentators have typically assumed that the motives were jealousy and anger. Rabbi Yitchok Meir of Gur explains that G-d said to Abel, if you will look into your heart you will find that the resentment you have is not because I didn't accept your offering but because of your jealousy of your brother that I accepted his.

והבל הביא גם הוא
ויהי הבל רֹעה צאן וקין היה עֹבד אדמה. ויהי מקץ ימים ויבא קין מפרי האדמה מנחה לה'. והבל הביא גם הוא מבכֹרות צאנו ומחלבהן, וישע ה' אל הבל ואל מנחתו. ואל קין ואל מנחתו לא שעה, ויחר לקין מאד ויפלו פניו. ויאמר ה' אל קין למה חרה לך ולמה נפלו פניך
הקב''ה אמר להבל אם תתבונן בעצמך אתה תראה שהתרעומות שלך הן לא בגלל שלא קבלתי את מנחתך, זה רק הקנאה, שאתה קנאת באחיך שאני קבלתי את מנחתו.

נאָך אַ מעשהלע
דער חידושי הרי''ם גייענדיק אַמאָל שפּאַצירן מיט זײַנע חסידים האָט בּאַמערקט ווי אַ מענטש שטייט צווישן פייגל, וואַרפענדיק בּרעקלעך בּרויט און אין וועלכער זײַט ער האָט די בּרעקלעך געוואָרפן, דאָרט זענען די עופות געלאָפן כאַפּן.
איר זעט וואָס עס מיינט קנאה – האָט דער חידושי הרי''ם זיך אָנגערופן צו זײַנע חסידים – די פייגלען האָבּן דאָך אויף איין אָרט גענוג עסן. פונדעסטוועגן, אַז זיי זעען אַז מ'וואַרפט בּרויט אויף אַ צווייט פלאַץ, לויפן זיי שנעל אויסכאַפּן דאָס בּרעקל פון מויל בּײַם צווייטן עוף....ליידער טוען מענטשן אויכעט דאָס אייגענע.
nokh a may'se'le
der khi'dushey harim, geyendik amol shpatsirn mit zay'ne khasidem hot ba'merkt vi a mentsh shteyt tsvishn feygl, varfendik breklekh broyt un in velekher zayt er hot di breklekh gevorfn, dort zenen di oyfes gelofn khapn.
ir zet vos meynt kin'e” hot der khi'du'shey harim zikh ongerufn tsu zayne khasidem, “di feyglen hobn dokh af eyn ort genug esn. fun'dest'vegn, az zey ze'en az m'varft broyt af a tsveyt plats, loyfn zey shnel oyskhapn dos brekl fun moyl bam tseytn oyf....leyder tu'en mentshn oykhet dos ey'ge'ne.

Another Story
The Chidushei Harim was once out for a stroll with his disciples while vacationing and noticed a man standing amongst the birds throwing them bread crumbs and whatever side he threw the crumbs, the birds flocked in that direction, each one chasing the other to get to the food faster.
You see what jealousy is all about – the Rebbe remarked. - The birds have enough food on either side, yet when they notice bread being thrown to a different corner, they jump to grab the few crumbs from the mouths of the other birds...Unfortunately, people do the same thing.”

עוד סיפור
החידושי הרי''ם פעם יצא לטייל עם החסידים שלו. ראו אדם יושב על ספסל וזורק פירורי לחם לציפורים ולכל צד שהוא זרק את האוכל התנפלו הציפורים על הצד ההוא לחטוף את האוכל.
תראו מה זה קנאה – הוא העיר לחסידים שלו – הציפורים האלה יש להם מספיק אוכל במקום אחד. אעפ''כ כשהם רואים שזורקים לחם לכיוון אחר הם רצים מהר לחטוף את הפירורים מהפה של הציפור השני...לצערנו בני אדם עושים אותו דבר.



Yiddish In 10 Lessons”
workbook and CD's
NOW AVAILABLE
A QUICK AND EASY WAY TO LEARN YIDDISH


אַ גוטע וואָך
Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

No comments:

Post a Comment