Saturday, November 23, 2013

A Taste of Yiddish 4.12



Yiddish is one of the richest languages in the world
 filled with expressions, idioms and proverbs  
Yiddish In 10 Lessons Home Study Program is now on Sale for $89.00
Regular Price $129.

this week's proverb
אַז דו ווילסט איינעם אַרויסציען פון אַ בּלאָטע איז נישט גענוג וואָס דו שטייסט איבּער אים מיט אַן אויסגעשטרעקטער האַנט נאָר דו דאַרפסט זיך אַליין אײַנטינקען אין די בּלאָטע און זיך אינגאַנצן אײַנריסן. נאָר דעמאָלט וועסטו אים קענען אָנכאַפּן מיט בּיידע הענט און אים אַרויסשלעפּן

transliterated
az du vilst eynem a'roys'tsiyen fun a blo'te iz nit genug vos du shteyst i'ber em mit an oysgeshtrekter hant,nor du darfst zikh a'leyn ayntinken in di blo'te un zikh ingantsn aynrisn. nor demolt vestu em kenen onkhapn mit beyde hent un em a'roys'shlepn

the proverb actually means
If you want to pull someone out of the mire, it is not enough to stand above them with an outstretched hand. You yourself have to climb into the muck, immersing yourself fully in the mud. Only then can you grab him with both hands and pull him out with you.
Rabbi Shlomo of Karlin

translated to Hebrew
אם אתה רוצה להוציא מישהו מהבצה, זה לא מספיק לעמוד מעליו עם יד מושטת. אתה בעצמך צריך לטפס לתוך הבוץ, להיות שקוע לחלוטין בבוץ. רק אז אתה יכול לתפוס אותו בשתי ידים ולמשוך אותו החוצה.

Yiddish In 10 Lessons”
workbook and CD's
NOW AVAILABLE
A QUICK AND EASY WAY TO LEARN YIDDISH


אַ גוטע וואָך
Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

The Yiddish Linguist - The Five Towns Jewish Home 10/3/2013



Thursday, November 21, 2013

A Taste of Yiddish 1.5

A Great Gift All Year Round!! YIDDISH Has Gone Meshuga!! Everyone Suddenly Wants To Learn Yiddish!! I Guess Because Yiddish In 10 Lessons Is The Best Yiddish Program On The Market!! Before You Know It, You Might Converse In Yiddish Like A Pro!! Listen To The CD In The Car!! Join The Crowds!!




 this week's proverb
דער מענטש האָט גרויסע אויגן און זעט נישט זײַנע אייגענע פעלערן

transliterated
der mentsh hot groyse oygen in zet nit zayne eyge'ne fe'le'rn

this proverb means
a person has big eyes (sees everything) yet can't see his own mistakes

translated to Hebrew
לבן אדם יש עיניים גדולות ובכל זאת אינו רואה החסרנות של עצמו


Express It In Yiddish Vol 1: Body Language”

500 Yiddish expressions and idioms about the nuances and mannerisms of body language. The body speaks its own language

אַ גוטע וואָך 
Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation


Saturday, November 16, 2013

A Taste of Yiddish 4.11

It's Not Just Another Language!! It's Yiddish!!
Master the Yiddish Language!! Own Your Copy Today!!


this week's proverbs

וואו מען זײַט אים נישטדאָרט וואַקסט ער

transliterated

vu men zayt em nit, dort vakst er

the proverb actually means

wherever you don't sow him, that's where he grows
(someone that shows up where you don't want him-or out of place)

translated to Hebrew

איפה שלא זורעים אותו שם הוא צומח
(אחד שדוחף את עצמו איפה שהוא לא רצוי)

or this

גיבּ נישט אומגעבּעטענע עצות

transliterated

gib nit umge'be'te'ne ey'tses

in English

don't give unsolicited advice

in Hebrew

אל תתן עצות בלתי רצויות


מײַן רײַזע קײַן ירושלים
איך בּין נעכטן נאָכמיטאָג צוריקגעקומען פון ארץ ישראל קײַן ניו יאָרק פון אַ צען טאָגיקע רײַזע אויף אַ חתונה פון אַ פּלימעניק.
געווען א שיינע חתונהבּלי עין הרע גרויסע משפּחות פון בּיידע צדדיםקינדער מיט אייניקלעךדי גאַנצע שטאָט איז צוזאַמען געקומען זיך פרייען מיט די שמחה.
שבּת שבע בּרכות האָט מען פאַרבּראַכט אין איינעםדי סעודות האָבּן זיך געצויגן 3-4 שעהווער ס'האָט נאָר עפּעס געהאַט וואָס צו זאָגן האָט זיך אַוועקגעשטעלט רעדןאַ טייל האָבּן גערעדט בּעת מ'האָט געגעבּן צו עסן.האָט מען כאָטש געהאַט די בּרירה צו עסןאיך אַלייןבּין נאָך געווען גוט אויסגעמוטשעט פון די רײַזע האָבּ איך געכאַפּט אַ דרימעל אין מיטן די דרשות.
פּלוצלינג הער איך ווי מען רופט מיך אויס און מ'איז מיך מכבּד זאָגן אַ פּאָר ווערטער לכבוד די שמחהנישט גענוג וואָס מ'האָט געדאַרפט אויסהערן יעדן איינעמס בּויך סברות יעצט וויל מען נאָך אַז איך זאָל זיך אויך מצרף זײַן צו די זאָגערס.

דאָס ערשטע בּילד וואָס איז מיר אַרײַן אין געדאַנק איז ווען מ'פירט אַ נפטר צום בּאַגראָבּן איז נישט אַזוי ווי אין אַמעריקא וואָס מ'ליגט אין אַ סאָסנאָווע האָלצערנעם קעסטלנאָר אין ישראל ליגט דער נפטר אויף אַ בּעטל מיט צוויי שטאַנגען אײַנגעוויקעלט אין אַ טליתשטעלט זיך אַ פראַגע פאַרוואָס ווען מ'בּאַגלייט אַ טויטן זענען נאָר דאָ צוויי שטאַנגען און אונטער דער חופּה זענען דאָ פיר שטאַנגען?
אין דערווײַל אַז איך האָבּ געטראַכט פונעם טלית האָבּ איך זיך דערמאַנט פון אַ מעשה.
דער מגיד פון קעלם איז אַמאָל געקומען קײַן דובּליןאַ שטאָט וואו יידן פלעגן פאָרן אויף דאַטשע און בּאַמערקט אַז די יידן דאַווענען אָן טליתיםהאָט ער זיך אַוועקגעשטעלט זאָגן אַ דרשה:

    אַמאָל בּין איך אַרײַן צו איינעם אין הויזס'איז געווען זייער שטיל.קיינער איז נישט געווען אין דערהייםאָבּער איך האָבּ געהערט וויינען.  איך קוק זיך אַרום און זע קיינעם נישטהייבּ איך אָן גיין אין דער ריכטונג ווי דאָס געוויין איזאיך דערזע אַז דאָס איז גאָר דער טלית וואָס וויינט.
    וואָס וויינסטוטליתפרעג איך אים
    מײַן בּעל הבּית איז זיך אַוועקגעפאָרן קײַן דובּלין,” זאָגט מיר דער טליתאון האָט מיטגענומען דאָס געלט און די צירונגנאָר מיך האָט ער איבּערגעלאָזט אין דערהיים.
    וויין נישט – האָבּ איך אים געטרייסט – דערפאַרווען ער גייט אַוועק פון דער וועלטוועט ער אַלצדינג איבּערלאָזן און נאָר דיך מיטנעמען.

צוריק צו דער דרשהאיך האָבּ זיך בּכלל נישט צוגעגרייט צו רעדןוואָס זאָל איך זאָגןאפשר זאָל איך זיי געבּן צו פאַרשטיין וואָס חתונה האָבּן מיינטמיט וואָס דאָס שמעקטנייןטראַכט איך מירזיי זענען דאָך צוויי יונגע קינדער וואָס מ'האָט זיי צוזאַמענגעפּאָרטנאָך וואָס דאַרפן זיי שוין געוואָר ווערן פון לעבּן?

זינט איך בּין עוסק אין די וואָכענטליכע שפּריכווערטער איז אין יעדן מצב וואָס איך געפון זיך שווימט מיך בּאַלד אַרויף אויפן געוויסן פאַרשידענע שפּריכווערטער דאָ האָט פּאַסירט די זעלבּע מעשהאיידער כ'האָבּ געהאַט צײַט אַ טראַכט טאָן וואָס כ'וועל זאָגן איז מיר אין קאָפּ אַרײַנגעקראָכן די פאָלגענדע פינף שפּריכווערטער:
  • חתונה האָבּן דויערט נאָר אַ שעהאון צרות האָט מען דאָס גאַנצע לעבּן
  • מאַנכע חתנים וואָלטן אויפגעגעסן זייערע כּלות פון גרויס ליבּשאַפט און ערשט נאָך די חתונה האָבּן זיי שטאַרק חרטה וואָס זיי האָבּן דאָס נישט געטאָן
  • פאַראַן מענטשן וואָס זוכן אין די הייראַט דעם גן עדן און געפונען בּלויז די שלאַנג
  • די ליבּע מאַכט בּלינד און די הייראַט איז דער דאָקטער וואָס עפענט די אויגן
  • אין ליבּע פאַרלירט מען דעם שכלאין הייראַט בּאַמערקט מען דעם פאַרלוסט
נייןס'איז צו אײַנגעשטעלעטאיך וויל נישט ריזיקירן מײַן לעבּןנוגוטאפשר פּראָבּירן עפּעס אויסלערנען פונעם לעבּןווי למשל:

  • אַז דו קריגסט זיךקריג זיך אַזוי דו זאָלסט זיך קענען איבּערבּעטן
  • פון שווייגן האָט מען קײַן חרטה נישט
  • אומעטום איז גוטאון בּײַ זיך אין דער היים איז נאָך בּעסער
  • די בּעסטע וועג אויסלערנען אַנדערע איז אַליין צו ווײַזן דעם וועג
  • די שוואַכע קענען נישט פאַרגעבּןדער כּוח פון פאַרגעבּן געהער צו די שטאַרקע
  • אַז דו האָסט נישט קײַן ציל וועסטו דאָרט קיינמאָל נישט אָנקומען
  • אין לעבּן איז נישט וויכטיק וואָס דו טוסטס'איז וויכטיק ווי אַזוי דו טוסט עס

צום סוף האָבּ איך זיך מיישב געווען איך וועל שוין הײַנט נישט רעדןאיך זעץ זיך צוריק אַראָפּרופט זיך אָן איינער פון דער משפחה פון דער אַנדערע זײַט זאַל, “נופאַרוואָס בּײַ אַ נפטר זענען נאָר דאָ צוויי שטאַנגען און אונטער די חופּה פיר? “
איך בּין אינגאַנצן צעטומלט געוואָרן – צו קען עס זײַן אַז אַלעס וואָס איך האָבּ געטראַכט צו זיך האָבּ איך געזאָגט הויך אַז אַלע זאָלן הערןנו לאָז שוין זײַן.
שרײַ איך צוריק “ווײַל בּײַ אַ חופּה בּאַגראָבּט מען צוויי מענטשן....”



mayn ray'ze kayn yerushalayim

ikh bin nekhtn nokhmitog tsurikgekumen fun erets yisroel kayn nu york fun a tsen tugike ray'ze af a khase'ne fun a plimenik.

geven a shey'ne khase'ne. bli ayn ho're groyse mishpokhes fun beyde tsdodim. kinder mit eyniklekh. di gantse shtot iz tsuzamengekumen zikh freyen mit di simkhe. Shabes sheva brokhes hot men farbrakht un eynem. di seu'des hobn zikh getsoygn 3-4 sho. ver s'hot nor e'pes gehat vos tsu zogn hot zikh a'vekgeshtelt redn. a teyl hobn geredt b'eys m'hot gegebn tsu esn. hot men khotsh gehot di brey're tsu esn. ikh a'leyn, bin nokh geven gut oysgemutshet fun di ray'ze, hob ikh gekhapt a drimel in mitn di droshes.
plutsling her ikh vi men ruft mikh oys un m'iz mikh mekhabed zogn a por verter le'koved di simkhe. nit genug vos m'hot gedarft oys'hern yenems boykh svores, yetst vil men az ikh zol zikh metsaref zayn tsu di zogers!

dos ershte bild vos iz mir arayn in gedank iz ven m'firt a nifter tsum bagrubn is nit azoy vi in a'meri'ke vu m'ligt in a sosnove hiltsernem kestl, nor in Yisroel ligt der niftr af a betl mit tsvey shtangen ayngevikelt in a talis. shtelt zikh a fra'ge, farvos ven m'bagleyt a toytn zenen nor do tsvey shtangen un unter der khu'pe zenen do fir shtangen?

in dervayl az ikh hob getrakht funem talis hob ikh zikh dermant fun a may'se:

der magid fun kelm iz a'mol gekumen kayn doblin, a shtot vu yidn flegn forn af datshe un bamerkt az di yidn davenen on taleysim. hot er zikh a'vekdeshtelt zogn a dro'she:

a'mol bin ikh arayn tsu eynem in hoyz. s'iz geven zeyer shtil. keyner iz nit geven in derheym, ober ikh hob gehert veynen. ikh kuk zikh a'rum un ze kaynem nit. heyb ikh on geyn in der rikhtung vi dos geveyn iz. ikh der'ze az dos iz gor der talis vos veynt.
- vos veynstu talis – freg ikh em 
 - mayn balabos iz zikh a'vekgeforn kayn doblin – zogt mir der talis – un hot mitgenumen dos gelt un di tsirung, nor mikh hot er i'bergelozt in derheym.
 - veyn nit – hob ikh em getreyst – derfar, ven er geyt a'vek fun der velt, vet er altsding iberlozn un nor dikh mitnemen.

tsurik tsu der dro'she. ikh hob zikh bekhlal nit tsugegreyt tsu redn. vos zol ikh zogn? efshr zol ikh zey gebn tsu farshteyn vos khase'ne hobn meynt, mit vos dos shmekt? neyn, trakht ikh mir, zey zenen dokh tsvey yun'ge kinder vos m'hot zey tsuzamengeport, nokh vos darfn zey shoyn gevor vern fun lebn?

zint ikh bin oysek in di vokhnt'likhe shprikhverter, iz in yedn matsev vos ikh gefun zikh shvimt mir bald a'royf afn gevisn farshi'de'ne shprikhverter. do hot oykh pasirt di zelbe mayse. eyder kh'hob gehat
tsayt a trakht ton vos kh'vel zogn, iz mir in kop a'raygekrokhn di folgende finef shprikhverter:

  • kha'se'ne hobn doyert nor a sho un tsores hot men a gants lebn
  • mankhe khasanim voltn ufgegesn zeyere kales fun groys libshaft un ersht nokh di kahsene hobn zey shtark kha'ro'te vos zey hobn dos nit geton
  • faran mentshn vos zikhn in di heyrat dem gan eydn un gefunen bloyz di shlang
  • di li'be makht blind un di heyrat iz der dokter vos e'fent di oygn
  • in li'be farlirt men dem seykhl. In heyrat bamerkt men dem farlust

neyn! s'iz tsu ayngeshtelt! ikh vil nit rizikirn mit mayn lebn. nu, gut! efshr probirn epes oyslernn fun lebn. vi lemoshl:

  • az du krigst zikh, krig zikh azoy du zolst kenen i'berbetn
  • fun shvaygn hot men kayn kha'ro'te nit
  • u'metum iz gut un ba zikh in der heym iz nokh beser
  • di beste veg oyslernen andere iz a'leyn tsu vayzn dem veg
  • di shvakhe kenen nit fargibn. der koyakh fun fargebn ge'her tsu di shtarke
  • az du host nit kayn tsil vestu dort keynmol nit onkumen
  • in lebn iz nit vikhtik vos du tust s'iz vikhtik vi azoy du tust es
tsum sof hob ikh zikh meyashev geven ikh vel haynt shoyn nit redn. ikh zets zikh tsurik a'rop, ruft zikh on eyner fun der mishpokhe fun der andere zayt zal, “nu, farvos ba a nifter zenen nor do tsvey shtangen un unter di khupe fir”?

Ikh bin ingantsn tsetumelt gevorn – tsu ken es zayn az a'les vos ikh hob getrakht tsu zikh hob ikh gezogt hoykh az a'le zoln hern? Nu, loz shoyn zayn. Shray ikh tsurik, “vayl ba a khupe bagrobt men tsvey mentshn....”


My trip to Jerusalem
Yesterday afternoon I came back from Israel to New York from a 10 day trip to my nephew's wedding. A beautiful wedding. Large families from both sides. Children and grandchildren. The whole city was there for the celebration. Shabbos we spent together. The meals stretched (shlepped out) 3-4 hours each. Whoever had anything to say just got up and spoke. Some, though, spoke while the food was being served. At least there was an option to eat. I was still jetlagged from the trip so I dozed off during the speeches.

Suddenly, I hear my name being called up to say a few words in honor of the bride and groom. It's bad enough to have to listen to everyone's words of wisdom that they have been hoarding in their stomachs, now they want me to join the crowd?

The first image that came to mind was the way they carry a dead person to his funeral in Israel. It's not the same way they do it in the states where the corpse lies in a pine box. In Israel they lay on a stretcher wrapped in his Talis (prayershawl) with a pole on each side. A question begs to be asked, why when you bury the dead there are only two poles and under the Chuppah there are four poles?

The mind continues to wander. Thinking of a talis I remembered a story I once heard.
The Magid (preacher) of Kelm (name of a town) once came to Dublin, a city where Jews used to vacation and noticed the people there were davening (praying) without their talis. He got up to address the congregants as follows:
I once went into someone's house. It was very quiet. No one was home, but I heard crying. I look around and didn't see anyone. I start moving towards the sound of the cry to investigate. I realize that it happens to be the Talis that's crying.
- Why are you crying, talis? - I ask.My boss left for Dublin – answered the talis – and took along his money and jewelry and left me all alone at home. - Don't cry – I consoled him – in return, when he leaves this world, he will leave everything behind and will only take you with him....

Back to the speech. I wasn't prepared to speak at all. Perhaps I should explain to the young couple what marriage means, what life is all about? Na...I think to myself, they're two young kids that were thrown together, why the rush to find out about real life?

Since I am involved in the weekly proverbs, anytime I am in any situation,a number of proverbs always pop into my head. The same thing happened now. Before I had a chance to think things through this five proverbs popped into my head:

  • marriage only takes an hour and for that you suffer a lifetime
  • some grooms would eat up their brides out of great love; after they marry they regret not having done so
  • there are those that look for the Garden of Eden in marriage but all they find is the snake
  • love is blind and marriage is the doctor that opens the eyes
  • in love you lose your brains, in marriage that loss becomes more noticeable
No way! That's too risky. I am not willing to take a chance with my life. OK, fine. Perhaps I should try and teach them something about life. For instance:

  • if you fight, do it in a way you should be able to ask for forgiveness afterwards
  • there are no regrets to keeping silent
  • it's nice everywhere, but home is best
  • the right way to educate people is to lead by example
  • the weak never can forgive. Forgiveness is a trait for the strong
  • if you don't have a destination you'll never reach it
  • in life it's not important what you do; it's important how you do it
At the end I decided that I am not speaking today. As I am sitting down,a family member from across the room shouts out at me, “Nu, so why by the funeral there are only two poles and at the Chuppah there are four?”


I was totally stunned. - Is it possible that everything I thought I had been thinking I actually said out loud?” Well, be it as it may, I shout back at him, “That's because at a wedding you bury two people.....”


הנסיעה לארץ
אתמול אחה''צ חזרתי מהארץ לניו יורק מנסיעה לעשרה ימים לחתונה של האחיין שלי.
היה חתונה יפהבלי עין הרע משפחה גדולה משני הצדדיםילדים עם נכדיםנהרו מכל העיר לשמוח בשמחה הזאתבשבת בילינו כל המשפחה יחדיוהסעודות נמשכו כ3-4 שעות כל ארוחהכל מי שהיה לו מה להגיד קם ודיברחלק דברו דווקא כשהגישו את האוכל אז לפחות היתה אופציה לאכולאני הייתי עדיין עיף מהטיסה אז נמנמתי לי שדיברו.

פתאום אני שומע את השם שלימכבדים אותי להגיד כמה מילים לכבוד השמחהלא די שצריך להקשיב לכל אחד מה שיש לו טמון בבטן ועכשיו רוצים שגם אני אצטרף ל'מדברים'.

התמונה הראשונה שצצה לי במוח היתה זו של נפטר בדרך לקבורהבארץ זה לא כמו באמריקה שמניחים את המת בתוך קופסת ארן או דומה לואלא הנפטר מוטל על מיטה עם שני מוטות עטוף בטליתו וככה סוחבים אותו לקבורהנשאלת השאלה למה כשמלווים נפטר ישנם רק שני מוטות ומתחת לחופה יש ארבעה?
בינתיים כשחשבתי על טלית נזכרתי בסיפור הבאה.
המגיד מקעלם פעם הגיע לדובליןעיר נופש והוא שם לב שהיהודים שם מתפללים בלי טליתאז הוא קם לדרוש:

פעם נכנסתי לבית של מישהוהיה מאוד שקטנראה היה שאף אחד לא בבית.שמעתי בכיאני פונה את הראש ימינה ושמאלה ולא רואה כלום.
    הלכתי לכוון הבכישמתי לב שזה הטלית שבוכה.
    למה אתה בוכה – אני שואל
    הבעל הבית שלי נסע לדובלין – עונה לי הטלית – לקח עמו תכשיטים וכסף לרוברק אותי השאיר בבית.
    אל תבכה – ניחמתי אותו – בשביל זהכשיגיע זמנו להסתלק מן העולםהוא ישאיר פה את הכלרק אותך הוא יקח איתו.

חזרה לדרשהאני בכלל לא הכנתי שום דבראולי אתן להם להבין מה זה להתחתןאיך מתמודדים עם זהלא לא אני חושב לעצמיהם שני ילדים צעירים שזיווגו ביניהםבשביל מה להכניס אותם כבר בלחץ?
מאז שאני עוסק בפתגמים השבועיים ביידיש בכל מצב שאני נמצא בו תמיד קופצים לי לראש אימרות ופתגמיםגם עכשיו זה קרהלפני שהיה לי זמן לארגן את מחשבותי השתלשל למוחי את הפתגמים כדלקמן:

  • להתחתן לוקח רק שעה וצרות מזה כל החיים
  • ישנם חתנים שהיו אוכלים את הכלות שלהם מרוב אהבהאחרי הנישואים הם מצטערים שלא עשו את זה
  • יש אנשים שמחפשים את הגן עדן בנישואים אך הם מוצאים רק את הנחש
  • אהבה מעוורתנשואים הוא הרופא שפותח את העיניים
  • באהבה מאבדים את השכלבנישואים שמים לב לאבידה
לאזה קצת מסובךאני לא אסכן את החיים שליטובבסדראולי אני אנסה ללמד אותם משהו מן החייםכמו למשל:

  • אם אתם רבים תעשו את זה בצורה כזאת שתכלו אח''כ להתפייס
  • משתיקה לא מתחרטים
  • בכל מקום טובבבית הכי טוב
  • הדרך הנכונה לחנך בני אדם היא להיות להם לדוגמא
  • חלשים לעולם לא יכולים למחולהמחילה היא תכונת החזקים
  • אם אין לך יעד לעולם לא תגיע לשם.
  • בחיים לא חשוב מה אתה עושהחשוב איך אתה עושה זאת
בסוף החלטתי שאני היום כבר לא אדברבשביל מה לי לתת עצות שאף אחד לא ביקש ממניאיך שאני מתיישב לי בחזרה במקוםצועק לי בן דוד מהצד השני של האולם, “נובאמת למה אצל נפטר יש רק שני מוטות ובחופה יש ארבעה?

אני בהלםלגמרי התבלבלתייתכן שכל מה שחשבתי לעצמי בעצם אמרתי בקול רם וכולם שמעו אותי!? מה אפשר לעשותבסדרשיהיהאני צועק לו בחזרה, “בגלל שבחופה קוברים שני אנשים....”



Yiddish In 10 Lessons”
workbook and CD's
NOW AVAILABLE

A QUICK AND EASY WAY TO LEARN YIDDISH

http://conversationalyiddish.com

אַ גוטע וואָך

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language


A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation