Monday, September 9, 2013

A Taste of Yiddish 3.50

People Are Talking About Yiddish In 10 Lessons!!
A Language For Everyone!!
Now For Only $70.00!!

this week's sayings are about leaders
טרעפּ קערט מען פון אויבן אַראָפּ נישט פון אונטן אַרויף

trep kert men fun oyvn arop nit fun unten aroyf

the saying actually means
steps are swept from the top down not from the bottom up
(when you clean house you start at the top)

translated to Hebrew
מדרגות מטאטאים מלמעלה למטה לא מלמטה למעלה
(מתחילים מהראש)

אַז ס'הייבּט אָן שטינקען, שטינקט עס פון קאָפּ

az s'heybt on shtinken, shtinkt es fun kop

in English
when it begins to smell foul it starts at the head
(is said about fish but applies to management)

in Hebrew
כשמתחיל להסריח זה מסריח מהראש
(אומרים על דג אבל מתאים לדברים אחרים)

אין בּמדבּר ל פּסוק ב-ג שטייט
משה האָט גערעדט צו די הערן פון די שבטים צו די קינדער ישראל, ער האָט זיי אַזוי געזאָגט. דאָס וואָס איך וועל אײַך זאָגן איז די זאַך וואָס ג-ט האָט געבּאָטן: ווען אַ מענטש מאַכט אַ נדר אָדער אַ שבועה ער זאָל אסר'ן אַן איסור זאָל ער נישט פאַרשוועכן זײַנע רייד, נאָר ווי עס גייט אַרויס פון זײַן מויל אַזוי זאָל ער טאָן.

Moyshe hot geredt tsu di hern fun di shvotim tsu di kinder Yisro'el, er hot zey a'zoy gezogt. dos vos ikh vel aykh zogn iz di zakh vos G-t hot gebotn. ven a mentsh makht a neder oder a shevu'e er zol a'sern an i'ser zol er nit farshvekhn zayne reyd, nor vi es geyt a'roys fun zayn moyl, a'zoy zol er ton.

In Numbers 30:2-3 it states the following:
2 Moses spoke to the heads of the Israelite tribes, saying: This is what the Lord has commanded: 3 If a man makes a vow to the Lord or takes an oath imposing an obligation on himself, he shall not break his pledge; he must carry out all that has crossed his lips.

כתוב בבמדבר פרק ל פסוק ב-ג
(ב) וַיְדַבֵּר מֹשֶׁה אֶל-רָאשֵׁי הַמַּטּוֹת, לִבְנֵי יִשְׂרָאֵל לֵאמֹר: זֶה הַדָּבָר, אֲשֶׁר צִוָּה ה' (ג) אִישׁ כִּי-יִדֹּר נֶדֶר לַה' אוֹ-הִשָּׁבַע שְׁבֻעָה לֶאְסֹר אִסָּר עַל-נַפְשׁוֹ לֹא יַחֵל דְּבָרוֹ, כְּכָל-הַיֹּצֵא מִפִּיו, יַעֲשֶׂה.

לאָמיר פאַרשטיין
פאַרוואָס דווקא בּײַ דער פּרשה, די פּרשה פון נדרים און שבועות, זאָגט דער פּסוק ,'ער זאָל נישט פאַרשוועכן זײַנע רייד', דאָס האָט משה גערעדט צו די הערן פון די שבטים? ווײַל אַ סך מאָל בּײַ פירערס הערשערס און מנהיגים, זיי זאָגן צו, מאַכן הבטחות און נדרים און זענען נישט מקיים, זיי האַלטן נישט וואָרט. זיי ציען צוריק וואָס זיי פאַרשפּרעכן, פאַרזיכערן און צוזאָגונגען. דעריבּער איז דער וואָרענונג דווקא פאַר זיי געזאָגט געוואָרן, 'ער זאָל נישט פאַרשוועכן זײַנע רייד, נאָר ווי עס גייט אַרויס פון זײַן מויל אַזוי זאָל ער טאָן. (חתם סופר)

farvos davke ba der par'she, di par'she fun nedorim un shevu'es, zogt der posuk, 'er zol nit farshvekhn zayne reyd', dos hot Moyshe geredt tsu di hern fun di shvotim? di si'be iz vayl a sakh mol ba fi'rers, hershers un manhigim, zey zogn tsu , makhn hav'tokhes un nedorim un zenen nit mekayem, zey haltn nit vort. zey tsi'yen tsurik vos zey farshprekhn, farzikhern un tsuzogungen. deriber uz der vo'renung dav'ke far zey gezogt gevorn, 'er zol nit farshvekhn zayne reyd, nor vi es geyt a'roys fun zayn moyl a'zoy zol er ton.

let's understand
Of all of the various portions of the Torah why is it here by the part where it says “he shall not break his vows” that Moshe (Moses) speak to the heads of the tribes? Because many times by chiefs, activists and leaders, they vow, swear and promise and don't follow through. They are prone to change their words and rescind their promises. Therefore, the warning was directed specifically toward the leaders, “he shall not break his pledge; he must carry out all that has crossed his lips”. (Chasam Sofer 1762–1839)

צריך להבין
למה דווקא פרשה זו, פרשת נדרים ושבועות ו''לא יחל דברו'' נאמרו לראשי המטות? כי על פי רוב ראשי המטות, העסקנים והמנהיגים, הם שנודרים ונשבעים ומבטיחים, ולא מקיימים. הם מועדים לשנות מדבריהם ולחזור בהם מהבטחותיהם. ולכן הופנתה האזהרה דווקא להם: לא יחל דברו ככל היוצא מפיו יעשה (חתם סופר)

from another angle
ווען דו קומסט אַרײַן אין אַ נײַע שטאָדט און די ווייסט נישט די נאַטור פון אירע אײַנוואוינערס, קוק זיך גוט אײַן אויף אירע פירערס. אויבּ זיי זענען ערלעך איז דאָס פאָלק אויכעט ערלעך. (ר' פנחס'ל קאריצער)

ven du kumst a'rayn in a nay'e shtodt un du veyst nit di natur fun i're aynvoyners, kuk zikh gut ayn af i're firers. oyb zet zenen erlekh, iz dos folk oykhet erlekh.

translated to English
When you arrive at a city and do not know the nature of its people, pay attention to its leaders. If they are righteous, so will the
people of the city be righteous. (Rabbi Pinchas of Koretz)

here you have it in Hebrew
כשאתה נכנס לעיר חדשה ואתה לא יודע את טיבם של אנשי העיר, שים לב למנהיגם. אם הם אנשים הגונים אז גם העם הגון. (ר' פנחס מקוריץ)

Yiddish In 10 Lessons”
workbook and CD's


אַ גוטע וואָך

Chaim Werdyger
Bringing back the Yiddish language

A proverb is a short, generally known sentence of the folk which contains wisdom, truth, morals, and traditional views in a metaphorical, fixed and memorizable form and which is handed down from generation to generation

No comments:

Post a Comment